प्रातर्यथोक्तव्रतपारमान्ते
प्रास्थानिकं स्वस्त्ययनं प्रयुज्य ।
तौ दंपती स्वां प्रति राजधानीं
प्रस्थापयामास वशी वसिष्ठः ॥
प्रातर्यथोक्तव्रतपारमान्ते
प्रास्थानिकं स्वस्त्ययनं प्रयुज्य ।
तौ दंपती स्वां प्रति राजधानीं
प्रस्थापयामास वशी वसिष्ठः ॥
प्रास्थानिकं स्वस्त्ययनं प्रयुज्य ।
तौ दंपती स्वां प्रति राजधानीं
प्रस्थापयामास वशी वसिष्ठः ॥
अन्वयः
AI
प्रातः यथा-उक्त-व्रत-पारम-अन्ते वशी वसिष्ठः प्रास्थानिकम् स्वस्त्ययनम् प्रयुज्य, तौ दम्पती स्वाम् राजधानीम् प्रति प्रस्थापयामास ।
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः)
प्रातरिति॥ वशी वसिष्ठः प्रातः। यथोक्तस्य पूर्वोक्तस्य व्रतस्य गोसेवारूपस्याङ्गभूता या पारणा तस्या अन्ते प्रास्थानिकं प्रस्थानकाले भवम्। तत्कालोचितमित्यर्थथः।
कालाट्टञ् (अष्टाध्यायी ४.३.११ ) इति ठञ्प्रत्ययः। यथाकथंचिद्गुणवृत्त्यापि काले वर्तमानत्वात्तत्प्रत्यय इष्यते इति वृत्तिकारः। ईयते प्राप्यतेऽनेनेत्ययनं स्वस्त्ययनं शुभावहमाशीर्वादं प्रयुज्य । तौ दंपती स्वां राजधानीं पुरीं प्रति प्रस्थापयामास ॥
Summary
AI
In the morning, at the conclusion of the vow's prescribed completion, the self-controlled sage Vasishtha, after performing the benedictory rites for their departure, sent the couple off towards their own capital city.
सारांश
AI
अगली सुबह व्रत की समाप्ति पर जितेंद्रिय वसिष्ठ ने प्रस्थान के मांगलिक विधान संपन्न कर राजा और रानी को उनकी राजधानी के लिए विदा किया।
पदच्छेदः
AI
| प्रातः | प्रातर् | in the morning |
| यथोक्तव्रतपारमान्ते | यथा–उक्त–व्रत–पारम–अन्त (७.१) | at the end of the completion of the prescribed vow |
| प्रास्थानिकं | प्रास्थानिक (२.१) | related to departure |
| स्वस्त्ययनं | स्वस्त्ययन (२.१) | benedictory rite |
| प्रयुज्य | प्रयुज्य (प्र√युज्+ल्यप्) | having performed |
| तौ | तद् (२.२) | those two |
| दंपती | दम्पती (२.२) | the couple |
| स्वां | स्व (२.१) | their own |
| प्रति | प्रति | towards |
| राजधानीं | राजधानी (२.१) | capital city |
| प्रस्थापयामास | प्रस्थापयामास (प्र√स्था +णिच् कर्तरि लिट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | sent off |
| वशी | वशिन् (१.१) | the self-controlled |
| वसिष्ठः | वसिष्ठ (१.१) | Vasishtha |
छन्दः
इन्द्रवज्रा [११: ततजगग]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| प्रा | त | र्य | थो | क्त | व्र | त | पा | र | मा | न्ते |
| प्रा | स्था | नि | कं | स्व | स्त्य | य | नं | प्र | यु | ज्य |
| तौ | दं | प | ती | स्वां | प्र | ति | रा | ज | धा | नीं |
| प्र | स्था | प | या | मा | स | व | शी | व | सि | ष्ठः |
| त | त | ज | ग | ग | ||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.