प्रदक्षिणीकृत्य हुतं हुताश-
मनन्तरं भर्तुररुन्धतीं च ।
धेनुं सवत्सां च नृपः प्रतस्थे
सन्मङ्गलोदग्रतरप्रभावः ॥
प्रदक्षिणीकृत्य हुतं हुताश-
मनन्तरं भर्तुररुन्धतीं च ।
धेनुं सवत्सां च नृपः प्रतस्थे
सन्मङ्गलोदग्रतरप्रभावः ॥
मनन्तरं भर्तुररुन्धतीं च ।
धेनुं सवत्सां च नृपः प्रतस्थे
सन्मङ्गलोदग्रतरप्रभावः ॥
अन्वयः
AI
सत्-मङ्गल-उदग्रतर-प्रभावः नृपः हुतम् हुताशम्, अनन्तरम् भर्तुः अरुन्धतीम् च, सवत्साम् धेनुम् च प्रदक्षिणीकृत्य प्रतस्थे ।
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः)
प्रदक्षिणीकृत्येति॥ नृपो हुतं तर्पितम्। हुतमश्नातीति हुताशोऽग्निः।
कर्मण्यण् (अष्टाध्यायी ३.२.१२ ) । तं भर्तुर्मुनेरनन्तरम्। प्रदक्षिणानन्तरमित्यर्थः। अरुन्धतीं च सवत्सां धेनुं च प्रदक्षिणीकृत्य । प्रगतो दक्षिणं प्रदक्षिणम्। तिष्ठद्गुप्रभृतीनि च (अष्टाध्यायी २.१.१७ ) इत्यव्ययीभावः। ततश्चिवः। अप्रदक्षिणं प्रदक्षिणं संपद्यमानं कृत्वा प्रदक्षिणीकृत्य। सद्भिर्मङ्गलैः प्रदक्षिणादिभिर्मङ्गलाचारैरुदग्रतरप्रभावः सन्। प्रतस्थे ॥
Summary
AI
The king, his majesty greatly enhanced by auspicious blessings, set out after circumambulating the sacrificial fire, his preceptor Vasishtha, Arundhati, and finally the cow Nandini with her calf.
सारांश
AI
अग्नि, अरुंधती और बछड़े सहित गाय की प्रदक्षिणा करके, कल्याणकारी तेज से युक्त राजा दिलीप ने अपनी नगरी की ओर प्रस्थान किया।
पदच्छेदः
AI
| प्रदक्षिणीकृत्य | प्रदक्षिणीकृत्य (√कृ+च्वि+ल्यप्) | having circumambulated |
| हुतं | हुत (√हु+क्त, २.१) | the offered |
| हुताशम् | हुताश (२.१) | fire |
| अनन्तरं | अनन्तरम् | afterwards |
| भर्तुः | भर्तृ (६.१) | of the master (Vasishtha) |
| अरुन्धतीं | अरुन्धती (२.१) | Arundhati |
| च | च | and |
| धेनुं | धेनु (२.१) | the cow |
| सवत्सां | सवत्स (२.१) | with her calf |
| च | च | and |
| नृपः | नृप (१.१) | the king |
| प्रतस्थे | प्रतस्थे (प्र√स्था कर्तरि लिट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.) | set out |
| सन्मङ्गलोदग्रतरप्रभावः | सत्–मङ्गल–उदग्रतर–प्रभाव (१.१) | he whose power was greatly heightened by good blessings |
छन्दः
उपजातिः [११]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| प्र | द | क्षि | णी | कृ | त्य | हु | तं | हु | ता | श |
| म | न | न्त | रं | भ | र्तु | र | रु | न्ध | तीं | च |
| धे | नुं | स | व | त्सां | च | नृ | पः | प्र | त | स्थे |
| स | न्म | ङ्ग | लो | द | ग्र | त | र | प्र | भा | वः |
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.