उवाच धात्र्या प्रथमोदितं वचो
ययौ तदीयामवलम्ब्य चाङ्गुलिम् ।
अभूञ्च नम्रः प्रणिपातशिक्षया
पितुर्मुदं तेन ततान सोऽर्भकः ॥
उवाच धात्र्या प्रथमोदितं वचो
ययौ तदीयामवलम्ब्य चाङ्गुलिम् ।
अभूञ्च नम्रः प्रणिपातशिक्षया
पितुर्मुदं तेन ततान सोऽर्भकः ॥
ययौ तदीयामवलम्ब्य चाङ्गुलिम् ।
अभूञ्च नम्रः प्रणिपातशिक्षया
पितुर्मुदं तेन ततान सोऽर्भकः ॥
अन्वयः
AI
सः अर्भकः धात्र्या प्रथम-उदितं वचः उवाच, तदीयाम् अङ्गुलिम् अवलम्ब्य च ययौ, प्रणिपात-शिक्षया नम्रः च अभूत् । तेन (कर्मणा) पितुः मुदं ततान ।
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः)
उवाचेति॥ सोऽर्भकः शिशुः।
पोतः पाकोऽर्भको डिम्भः पृथुकः शावकः शिशुः इत्यमरः (अमरकोशः २.५.४० ) । धात्र्योपमात्रा। छात्रीजनन्यामलकीवसुमत्युपमातृषु इति विश्वः। प्रथममुदितमुपदिष्टं वच उवाच। तदीयामङ्गुलिमवलम्ब्य ययौ च। प्रणिपातस्य शिक्षयोपदेशेन नम्रोऽभूञ्च। इति यत्तेन पितुर्मुदं ततान ॥
Summary
AI
That child spoke the first words taught by his nurse, walked by holding her finger, and became humble through lessons in bowing. With these actions, he greatly increased his father's joy.
सारांश
AI
धाय द्वारा सिखाए गए शब्द बोलना, उंगली पकड़कर चलना और प्रणाम करना जैसी विनयी चेष्टाओं से बालक रघु ने अपने पिता के हर्ष को अत्यंत बढ़ाया।
पदच्छेदः
AI
| उवाच | उवाच (√वच् कर्तरि लिट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | spoke |
| धात्र्या | धात्री (३.१) | by his nurse |
| प्रथमोदितं | प्रथम–उदित (२.१) | first uttered |
| वचः | वचस् (२.१) | words |
| ययौ | ययौ (√या कर्तरि लिट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | he walked |
| तदीयाम् | तदीय (२.१) | her |
| अवलम्ब्य | अवलम्ब्य (अव√लम्ब्+ल्यप्) | holding |
| च | च | and |
| अङ्गुलिम् | अङ्गुलि (२.१) | finger |
| अभूत् | अभूत् (√भू कर्तरि लुङ् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | he became |
| च | च | and |
| नम्रः | नम्र (१.१) | humble |
| प्रणिपातशिक्षया | प्रणिपात–शिक्षा (३.१) | through lessons in bowing |
| पितुः | पितृ (६.१) | of his father |
| मुदं | मुद् (२.१) | the joy |
| तेन | तद् (३.१) | by this |
| ततान | ततान (√तन् कर्तरि लिट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | he increased |
| सः | तद् (१.१) | that |
| अर्भकः | अर्भक (१.१) | child |
छन्दः
वंशस्थम् [१२: जतजर]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| उ | वा | च | धा | त्र्या | प्र | थ | मो | दि | तं | व | चो |
| य | यौ | त | दी | या | म | व | ल | म्ब्य | चा | ङ्गु | लिम् |
| अ | भू | ञ्च | न | म्रः | प्र | णि | पा | त | शि | क्ष | या |
| पि | तु | र्मु | दं | ते | न | त | ता | न | सो | ऽर्भ | कः |
| ज | त | ज | र | ||||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.