नरेन्द्रमूलायतनादनन्तरं
तदास्पदं श्रीर्युवराजसंज्ञितम् ।
अगच्छदंशेन गुणाभिलाषिणी
नवावतारं कमलादिवोत्पलम् ॥
नरेन्द्रमूलायतनादनन्तरं
तदास्पदं श्रीर्युवराजसंज्ञितम् ।
अगच्छदंशेन गुणाभिलाषिणी
नवावतारं कमलादिवोत्पलम् ॥
तदास्पदं श्रीर्युवराजसंज्ञितम् ।
अगच्छदंशेन गुणाभिलाषिणी
नवावतारं कमलादिवोत्पलम् ॥
अन्वयः
AI
गुणाभिलाषिणी श्रीः नरेन्द्रमूलायतनात् अनन्तरम् युवराजसंज्ञितम् तत् आस्पदम् अंशेन अगच्छत्, कमलात् नव अवतारम् उत्पलम् इव।
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः)
नरेन्द्रेति॥ गुणान्विनयादीन्सौरभ्यादींश्चाभिलषतीति गुणाभिलाषिणी श्री राज्यलक्ष्मीः पद्माश्रया च नरेन्द्रो दिलीप एव मूलायतनं प्रधानस्थानं तस्मात्। अपादानात्। अनन्तरं संनिहितम्।
युवराज इति संज्ञास्य संजाता युवराजसंज्ञितम्। तारकादित्वातच्प्रत्ययः। आत्मनः पदं स्थानमास्पदम्। आस्पदं प्रतिष्ठायाम् (अष्टाध्यायी ६.१.१४६ ) इति निपातः। स रघुरित्यास्पदं तदास्पदम्। कमलाञ्चिरोत्पन्नवावतारमचिरोत्पन्नमुत्पलमिव। अंशेनागच्छत्। स्रियो हि यूनि रज्यन्त इति भावः ॥
Summary
AI
The Royal Fortune (Shri), ever desirous of virtues, partially moved from her primary abode, the king, to the new position designated 'Yuvaraja', just as the beauty of a lotus partially transfers to a newly blossomed water lily nearby.
सारांश
AI
गुणों की अनुगामिनी राजलक्ष्मी राजा के पास रहते हुए भी अंश रूप में युवराज के पास वैसे ही चली गईं, जैसे लक्ष्मी पूर्ण विकसित कमल से नवीन कमल पर जाती हैं।
पदच्छेदः
AI
| नरेन्द्रमूलायतनात् | नरेन्द्र–मूल–आयतन (५.१) | from its primary abode, the king |
| अनन्तरम् | अनन्तर | next |
| तत् | तद् (२.१) | that |
| आस्पदम् | आस्पद (२.१) | position |
| श्रीः | श्री (१.१) | the Royal Fortune (Shri) |
| युवराजसंज्ञितम् | युवराज–संज्ञित (२.१) | named 'Yuvaraja' |
| अगच्छत् | अगच्छत् (√गम् कर्तरि लङ् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | went |
| अंशेन | अंश (३.१) | partially |
| गुणाभिलाषिणी | गुण–अभिलाषिणी (१.१) | desirous of virtues |
| नव | नव (२.१) | new |
| अवतारम् | अवतार (२.१) | abode |
| कमलात् | कमल (५.१) | from a lotus |
| इव | इव | like |
| उत्पलम् | उत्पल (२.१) | a water lily |
छन्दः
वंशस्थम् [१२: जतजर]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| न | रे | न्द्र | मू | ला | य | त | ना | द | न | न्त | रं |
| त | दा | स्प | दं | श्री | र्यु | व | रा | ज | सं | ज्ञि | तम् |
| अ | ग | च्छ | दं | शे | न | गु | णा | भि | ला | षि | णी |
| न | वा | व | ता | रं | क | म | ला | दि | वो | त्प | लम् |
| ज | त | ज | र | ||||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.