विभावसुः सारथिनेव वायुना
घनव्यपायेन गभस्तिमानिव ।
बभूव तेनातितरां सुदुःसहः
कटप्रभेदेन करीव पार्थिवः ॥

अन्वयः AI पार्थिवः तेन, वायुना सारथिना विभावसुः इव, घनव्यपायेन गभस्तिमान् इव, कटप्रभेदेन करी इव, अतितराम् सुदुःसहः बभूव।
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः) विभावसुरिति॥ सारथिना सहायभूतेन। एतद्विशेषणमुत्तरवाक्येष्वप्यनुषञ्जनीयम्। वायुना वाभावसुर्वह्रिरिव। सूर्यवर्नी विभावसू इत्यमरः। घनव्यपायेन शरत्समयेन सारथिना गभस्तिमान् सूर्य इव। कटो गण्डः। गण्डः कटो मदोदानम् इत्यमरः। तस्य प्रभेदः स्फुटनम्। मदोदय इत्यर्थः। तेन करीव। पार्थिवो दिलीपः। तेन रघुणाऽतितरामत्यन्तं सुदुःसहः सुष्ठ्वसह्यो बभूव ॥
Summary AI With Raghu by his side, King Dilipa became exceedingly formidable, like fire aided by its charioteer, the wind; like the sun after the clouds have passed; and like an elephant in rut with ichor flowing from its temples.
सारांश AI सहायक रूप में रघु को पाकर राजा दिलीप वैसे ही अत्यंत प्रभावशाली और अजेय हो गए जैसे वायु से अग्नि, मेघमुक्त सूर्य और मदयुक्त हाथी दुःसह हो जाते हैं।
पदच्छेदः AI
विभावसुःविभावसु (१.१) fire
सारथिनासारथि (३.१) with the charioteer
इवइव like
वायुनावायु (३.१) wind
घनव्यपायेनघनव्यपाय (३.१) by the passing of clouds
गभस्तिमान्गभस्तिमत् (१.१) the sun
इवइव like
बभूवबभूव (√भू कर्तरि लिट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) became
तेनतद् (३.१) by him (Raghu)
अतितराम्अतितराम् exceedingly
सुदुःसहःसुदुस्सह (१.१) very formidable
कटप्रभेदेनकटप्रभेद (३.१) by the flowing of ichor
करीकरिन् (१.१) an elephant
इवइव like
पार्थिवःपार्थिव (१.१) the king (Dilipa)
छन्दः वंशस्थम् [१२: जतजर]
छन्दोविश्लेषणम्
१० ११ १२
वि भा सुः सा थि ने वा यु ना
व्य पा ये स्ति मा नि
भू ते ना ति रां सु दुः हः
प्र भे दे री पा र्थि वः
About

Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.