ततः परं तेन मखाय यज्वना
तुरंगमुत्सृष्टमनर्गलं पुनः ।
धनुर्भृतामग्रत एव रक्षिणां
जहार शक्रः किल गूढविग्रहः ॥
ततः परं तेन मखाय यज्वना
तुरंगमुत्सृष्टमनर्गलं पुनः ।
धनुर्भृतामग्रत एव रक्षिणां
जहार शक्रः किल गूढविग्रहः ॥
तुरंगमुत्सृष्टमनर्गलं पुनः ।
धनुर्भृतामग्रत एव रक्षिणां
जहार शक्रः किल गूढविग्रहः ॥
अन्वयः
AI
ततः परम् यज्वना तेन मखाय पुनः अनर्गलम् उत्सृष्टम् तुरंगम्, गूढविग्रहः शक्रः धनुर्भृताम् रक्षिणाम् अग्रतः एव जहार किल।
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः)
तत इति॥ ततः परमेकोनशतक्रतुप्राप्त्यनन्तरं यज्वना विधिनेष्टवता तेन दिलीपेन पुनः पुनरपि मखाय मखं कर्तुम्।
क्रियार्थोपपदस्य- (अष्टाध्यायी २.३.१४ ) इत्यादिना चतुर्थी। उत्सृष्टं मुक्तमनर्गलमप्रतिबन्धम्। अव्याहतस्वैरगतिमित्यर्थः। अपर्यावर्तयन्तोऽश्वमनुचरन्ति इत्यापस्तम्बस्मरणात्। तुरंगं धनुर्भृतां रक्षिणां रक्षकाणामग्रत एव शक्रो गूढविग्रहः सन्। जहार किल। किल इत्यैतिह्ये ॥
Summary
AI
Afterwards, when the sacrificial horse was again released unrestrained by the sacrificer (Dilipa) for the final sacrifice, Indra, in a concealed form, reportedly stole it right from the front of the guarding archers.
सारांश
AI
जब सौवें यज्ञ के लिए छोड़ा गया घोड़ा निर्बाध घूम रहा था, तब रक्षकों के देखते ही देखते इंद्र ने छद्म वेश धारण कर उस अश्व का अपहरण कर लिया।
पदच्छेदः
AI
| ततः | ततस् | Then |
| परम् | पर | afterwards |
| तेन | तद् (३.१) | by him (Dilipa) |
| मखाय | मख (४.१) | for the sacrifice |
| यज्वना | यज्वन् (३.१) | by the sacrificer |
| तुरंगम् | तुरंग (२.१) | the horse |
| उत्सृष्टम् | उत्सृष्ट (उत्√सृज्+क्त, २.१) | released |
| अनर्गलम् | अनर्गल (२.१) | unrestrained |
| पुनः | पुनर् | again |
| धनुर्भृताम् | धनुस्–भृत् (६.३) | of the archers |
| अग्रतः | अग्रतस् | in front |
| एव | एव | right |
| रक्षिणाम् | रक्षिन् (६.३) | of the guards |
| जहार | जहार (√हृ कर्तरि लिट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | stole |
| शक्रः | शक्र (१.१) | Indra |
| किल | किल | reportedly |
| गूढविग्रहः | गूढ–विग्रह (१.१) | in a concealed form |
छन्दः
वंशस्थम् [१२: जतजर]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| त | तः | प | रं | ते | न | म | खा | य | य | ज्व | ना |
| तु | रं | ग | मु | त्सृ | ष्ट | म | न | र्ग | लं | पु | नः |
| ध | नु | र्भृ | ता | म | ग्र | त | ए | व | र | क्षि | णां |
| ज | हा | र | श | क्रः | कि | ल | गू | ढ | वि | ग्र | हः |
| ज | त | ज | र | ||||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.