विषादलुप्तप्रतिपत्ति विस्मितं
कुमारसैन्यं सपदि स्थितं च तत् ।
वसिष्ठधेनुश्च यदृच्छयागता
श्रुतप्रभावा ददृशेऽथ नन्दिनी ॥

अन्वयः AI अथ विषादलुप्तप्रतिपत्ति विस्मितम् तत् कुमारसैन्यम् सपदि स्थितम्। च यदृच्छया आगता श्रुतप्रभावा वसिष्ठधेनुः नन्दिनी ददृशे।

सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः) विषादेति॥ तत् कुमारस्य सैन्यं सेना सपदि। विषाद इष्टनाशकृतो मनोभङ्गः। तदुक्तम्-विषादश्चेतसो भङ्ग उपायाभावनाशयोः इति। तेन लुप्ता प्रतिपत्तिः कर्तव्यज्ञानं यस्य तत्तथोक्तम्। विस्मितमश्वनाशस्याकस्मिकत्वादाश्चर्याविष्टं सत्। स्थितं तस्थौ। अथ श्रुतप्रभावा यदृच्छया स्वेच्छयागता। रघोः स्वप्रसादलब्धत्वादनुजिघृक्षयेति भावः। नन्दिनी नाम वसिष्ठधेनुश्च ददृशे। द्वौ चकारावविलम्बसूचकौ ॥

Summary AI Then, the prince's army, astonished and with its presence of mind lost in despair, suddenly stood still. And then, Nandini, Vasistha's cow of renowned power, who had arrived there by chance, was seen.

सारांश AI इंद्र द्वारा अश्व चुराए जाने पर रघु की सेना कर्तव्यविमूढ़ होकर खड़ी रह गई। उसी समय वहाँ अचानक महर्षि वशिष्ठ की दिव्य प्रभाव वाली नंदिनी गाय दिखाई दी।

पदच्छेदः AI

विषादलुप्तप्रतिपत्ति	विषाद–लुप्त–प्रतिपत्ति (१.१)	whose presence of mind was lost due to grief
विस्मितम्	विस्मित (वि√स्मि+क्त, १.१)	astonished
कुमारसैन्यम्	कुमार–सैन्य (१.१)	the prince's army
सपदि	सपदि	suddenly
स्थितम्	स्थित (√स्था+क्त, १.१)	stood still
च	च	and
तत्	तद् (१.१)	that
वसिष्ठधेनुः	वसिष्ठ–धेनु (१.१)	Vasistha's cow
च	च	and
यदृच्छया	यदृच्छा (३.१)	by chance
आगता	आगत (आ√गम्+क्त, १.१)	arrived
श्रुतप्रभावा	श्रुत–प्रभाव (१.१)	of renowned power
ददृशे	ददृशे (√दृश् भावकर्मणोः लिट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.)	was seen
अथ	अथ	then
नन्दिनी	नन्दिनी (१.१)	Nandini

छन्दः वंशस्थम् [१२: जतजर]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२
वि	षा	द	लु	प्त	प्र	ति	प	त्ति	वि	स्मि	तं
कु	मा	र	सै	न्यं	स	प	दि	स्थि	तं	च	तत्
व	सि	ष्ठ	धे	नु	श्च	य	दृ	च्छ	या	ग	ता
श्रु	त	प्र	भा	वा	द	दृ	शे	ऽथ	न	न्दि	नी
ज			त			ज			र

Other texts to read

योगवासिष्ठम् वाल्मीकिः

नैषधीयचरितम् श्रीहर्षः

About

Resources

Connect