शतैस्तमक्ष्णामनिमेषवृत्तिभि-
र्हरिं विदित्वा हरिभिश्च वाजिभिः ।
अवोचदेनं गगनस्पृशा रघुः
स्वरेण धीरेण निवर्तयन्निव ॥

अन्वयः AI रघुः तम् अनिमेषवृत्तिभिः अक्ष्णाम् शतैः हरिभिः वाजिभिः च हरिम् विदित्वा, एनम् निवर्तयन् इव, गगनस्पृशा धीरेण स्वरेण अवोचत्।

सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः) शतैरिति॥ रघुस्तमश्वहर्तारमनिमेषवृत्तिभिर्निमेषव्यापारशून्यैरक्ष्णां शतैर्हरिभिर्हरिद्वर्णैः। हरिर्वाच्यवदाख्यातो हरित्कपिलवर्णयोः इति विश्वः। वाजिभिरश्वैश्च हरिमिन्द्रं विदित्वा।

हरिर्वातार्कचन्द्रेन्द्रयमोपेन्द्रमरीचिषु

इति विश्वः। एनमिन्द्रं गगनस्पृशा व्योमव्यापिना धीरेण गभीरेण स्वरेण ध्वनिनैव निवर्तयन्निव। अवोचत् ॥

Summary AI Recognizing him as Indra by his hundreds of unblinking eyes and his bay-colored horses, Raghu spoke to him in a deep, sky-reaching voice, as if to stop him in his tracks.

सारांश AI रघु ने इंद्र को उनकी पलकें न झपकाने वाली सैकड़ों आँखों और हरे घोड़ों से पहचान लिया। फिर रघु ने आकाश को स्पर्श करने वाले गंभीर स्वर में इंद्र को जैसे रोकते हुए यह वचन कहे।

पदच्छेदः AI

शतैः	शत (३.३)	with hundreds
तम्	तद् (२.१)	him
अक्ष्णाम्	अक्षि (६.३)	of eyes
अनिमेषवृत्तिभिः	अनिमेष–वृत्ति (३.३)	with unblinking function
हरिम्	हरि (२.१)	Indra
विदित्वा	विदित्वा (√विद्+क्त्वा)	having recognized
हरिभिः	हरि (३.३)	bay-colored
च	च	and
वाजिभिः	वाजिन् (३.३)	with horses
अवोचत्	अवोचत् (√वच् कर्तरि लङ् (परस्मै.) प्र.पु. एक.)	said
एनम्	इदम् (२.१)	to him
गगनस्पृशा	गगन–स्पृश् (३.१)	sky-touching
रघुः	रघु (१.१)	Raghu
स्वरेण	स्वर (३.१)	with a voice
धीरेण	धीर (३.१)	deep
निवर्तयन्	निवर्तयत् (नि√वृत्+णिच्+शतृ, १.१)	as if stopping him
इव	इव	as if

छन्दः वंशस्थम् [१२: जतजर]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२
श	तै	स्त	म	क्ष्णा	म	नि	मे	ष	वृ	त्ति	भि
र्ह	रिं	वि	दि	त्वा	ह	रि	भि	श्च	वा	जि	भिः
अ	वो	च	दे	नं	ग	ग	न	स्पृ	शा	र	घुः
स्व	रे	ण	धी	रे	ण	नि	व	र्त	य	न्नि	व
ज			त			ज			र

Other texts to read

शिशुपालवधम् माघः

नैषधीयचरितम् श्रीहर्षः

About

Resources

Connect