इति प्रगल्भं रघुणा समीरितं
वचो निशम्याधिपतिर्दिवौकसाम् ।
निवर्तयामास रथं सविस्मयः
प्रचक्रमे च प्रतिवक्तुमुत्तरम् ॥
इति प्रगल्भं रघुणा समीरितं
वचो निशम्याधिपतिर्दिवौकसाम् ।
निवर्तयामास रथं सविस्मयः
प्रचक्रमे च प्रतिवक्तुमुत्तरम् ॥
वचो निशम्याधिपतिर्दिवौकसाम् ।
निवर्तयामास रथं सविस्मयः
प्रचक्रमे च प्रतिवक्तुमुत्तरम् ॥
अन्वयः
AI
इति रघुणा समीरितम् प्रगल्भम् वचः निशम्य, दिवौकसाम् अधिपतिः सविस्मयः रथम् निवर्तयामास, उत्तरम् प्रतिवक्तुम् च प्रचक्रमे।
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः)
इतीति॥ इति रघुणा समीरितं प्रगल्भं वचो निशम्याऽऽकर्ण्य। दिवौकसः स्वर्गौकसः।
दिवं स्वर्गेऽन्तरिक्षो च इति विश्वः। तेषामधिपतिर्देवेन्द्रो रघुप्रभावात् सविस्मयः सन्। रथं निवर्तयामास। उत्तरं प्रतिवक्तुं प्रचक्रमे च ॥
Summary
AI
Having heard this bold speech uttered by Raghu, the lord of the gods (Indra), filled with astonishment, turned his chariot back and began to give a reply.
सारांश
AI
रघु के इन निर्भीक वचनों को सुनकर देवराज इंद्र आश्चर्यचकित हो गए। उन्होंने अपना रथ रोका और रघु को उत्तर देना प्रारंभ किया।
पदच्छेदः
AI
| इति | इति | Thus |
| प्रगल्भम् | प्रगल्भ (२.१) | bold |
| रघुणा | रघु (३.१) | by Raghu |
| समीरितम् | समीरित (सम्√ईर्+क्त, २.१) | spoken |
| वचः | वचस् (२.१) | speech |
| निशम्य | निशम्य (नि√शम्+ल्यप्) | having heard |
| अधिपतिः | अधिपति (१.१) | the lord |
| दिवौकसाम् | दिवौकस् (६.३) | of the heaven-dwellers |
| निवर्तयामास | निवर्तयामास (नि√वृत् +णिच् कर्तरि लिट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | turned back |
| रथम् | रथ (२.१) | the chariot |
| सविस्मयः | स–विस्मय (१.१) | with astonishment |
| प्रचक्रमे | प्रचक्रमे (प्र√क्रम् कर्तरि लिट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.) | began |
| च | च | and |
| प्रतिवक्तुम् | प्रतिवक्तुम् (प्रति√वच्+तुमुन्) | to reply |
| उत्तरम् | उत्तर (२.१) | a reply |
छन्दः
वंशस्थम् [१२: जतजर]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| इ | ति | प्र | ग | ल्भं | र | घु | णा | स | मी | रि | तं |
| व | चो | नि | श | म्या | धि | प | ति | र्दि | वौ | क | साम् |
| नि | व | र्त | या | मा | स | र | थं | स | वि | स्म | यः |
| प्र | च | क्र | मे | च | प्र | ति | व | क्तु | मु | त्त | रम् |
| ज | त | ज | र | ||||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.