रघुर्भृशं वक्षसि तेन ताडितः
पपात भूमौ सह सैनिकाश्रुभिः ।
निमेषमात्रादवधूय च व्यथां
सहोत्थितः सैनिकहर्षनिस्वनैः ॥

अन्वयः AI तेन वक्षसि भृशम् ताडितः रघुः सैनिक-अश्रुभिः सह भूमौ पपात । च निमेषमात्रात् व्यथाम् अवधूय सैनिक-हर्ष-निस्वनैः सह उत्थितः ।

सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः) रघुरिति॥ रघुस्तेन वज्रेण भृशमत्यर्थं वक्षसि ताडितो हतः सन् । सैनिकानामश्रुभिः सह भूमौ पपात। तस्मिन्पतिते ते रुरुदुरित्यर्थः। निमेषमात्राद्व्यथां दुःखमवधूय तिरस्कृत्य सैनिकानां हर्षेण ये निस्वनाः क्ष्वेडास्तैः सहोत्थितश्च। तस्मिन्नुत्थिते हर्षात्सिंहनादांश्चक्रुरित्यर्थः॥

Summary AI Struck heavily on the chest by it (the Vajra), Raghu fell to the ground along with the tears of his soldiers. And, in just a moment, shaking off the pain, he rose up along with the joyous shouts of his soldiers.

सारांश AI इन्द्र द्वारा छाती पर भीषण प्रहार किए जाने पर रघु सैनिकों के आँसुओं के साथ भूमि पर गिर पड़े। किंतु एक क्षण में ही अपनी पीड़ा को भुलाकर वे सैनिकों के हर्षनाद के साथ पुनः उठ खड़े हुए।

पदच्छेदः AI

रघुः	रघु (१.१)	Raghu
भृशम्	भृशम्	heavily
वक्षसि	वक्षस् (७.१)	on the chest
तेन	तद् (३.१)	by it
ताडितः	ताडित (√तड्+क्त, १.१)	struck
पपात	पपात (√पत् कर्तरि लिट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.)	fell
भूमौ	भूमि (७.१)	on the ground
सह	सह	with
सैनिकाश्रुभिः	सैनिक–अश्रु (३.३)	the tears of his soldiers
निमेषमात्रात्	निमेष–मात्र (५.१)	in the measure of a moment
अवधूय	अवधूय (अव√धू+ल्यप्)	having shaken off
च	च	and
व्यथाम्	व्यथा (२.१)	the pain
सह	सह	with
उत्थितः	उत्थित (उद्√स्था+क्त, १.१)	rose up
सैनिकहर्षनिस्वनैः	सैनिक–हर्ष–निस्वन (३.३)	the joyous shouts of his soldiers

छन्दः वंशस्थम् [१२: जतजर]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२
र	घु	र्भृ	शं	व	क्ष	सि	ते	न	ता	डि	तः
प	पा	त	भू	मौ	स	ह	सै	नि	का	श्रु	भिः
नि	मे	ष	मा	त्रा	द	व	धू	य	च	व्य	थां
स	हो	त्थि	तः	सै	नि	क	ह	र्ष	नि	स्व	नैः
ज			त			ज			र

Other texts to read

रामायणम् वाल्मीकिः

शिशुपालवधम् माघः

About

Resources

Connect