तथेति कामं प्रतिशुश्रुवान्रघो-
र्यथागतं मातलिसारथिर्ययौ ।
नृपस्य नातिप्रमनाः सदोगृहं
सुदक्षिणासूनुरपि न्यवर्तत ॥

अन्वयः AI मातलि-सारथिः (इन्द्रः) रघोः 'तथा' इति कामम् प्रतिशुश्रुवान् यथा-आगतम् ययौ । सुदक्षिणा-सूनुः अपि न अतिप्रमनाः (सन्) नृपस्य सदः-गृहम् न्यवर्तत ।

सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः) तथेति॥ मातलिसारथिरिन्द्रो रघोः संबन्धिनं कामं मनोरथं तथेति तथास्तु इति प्रतिशुश्रुवान्। भाषायां सदवसश्रुवः (अष्टाध्यायी ३.२.१०८ ) इति क्वसुप्रत्ययः। तथागतं ययौ सुदक्षिणासूनू रघुरपि नातिप्रमना विजयलाभेऽप्यश्वनाशान्नातीव तुष्टः सन्। नञर्थस्य नशब्दस्य सुप्सुपेति समासः। नृपस्य सदोगृहं प्रति न्यवर्तत ॥

Summary AI Having willingly promised Raghu "So be it," Indra, whose charioteer is Matali, departed as he had come. Sudakshina's son, Raghu, also returned to the king's assembly hall, though not in very high spirits.

सारांश AI 'तथास्तु' कहकर रघु की इच्छा स्वीकार कर मातलि रूपी सारथि वाले इन्द्र चले गए। सुदक्षिणा के पुत्र रघु भी बहुत अधिक प्रसन्न न होते हुए राजा दिलीप की यज्ञशाला की ओर लौट आए।

पदच्छेदः AI

तथा	तथा	So be it
इति	इति	thus
कामम्	कामम्	willingly
प्रतिशुश्रुवान्	प्रतिशुश्रुवस् (प्रति√श्रु+लिट्+क्वसु, १.१)	having promised
रघोः	रघु (६.१)	to Raghu
यथागतम्	यथागतम्	as he had come
मातलिसारथिः	मातलि–सारथि (१.१)	he whose charioteer is Matali (Indra)
ययौ	ययौ (√या कर्तरि लिट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.)	went
नृपस्य	नृप (६.१)	of the king
न	न	not
अतिप्रमनाः	अतिप्रमनस् (१.१)	very cheerful
सदोगृहम्	सदस्–गृह (२.१)	to the assembly hall
सुदक्षिणासूनुः	सुदक्षिणा–सूनु (१.१)	Sudakshina's son (Raghu)
अपि	अपि	also
न्यवर्तत	न्यवर्तत (नि√वृत् कर्तरि लङ् (आत्मने.) प्र.पु. एक.)	returned

छन्दः वंशस्थम् [१२: जतजर]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२
त	थे	ति	का	मं	प्र	ति	शु	श्रु	वा	न्र	घो
र्य	था	ग	तं	मा	त	लि	सा	र	थि	र्य	यौ
नृ	प	स्य	ना	ति	प्र	म	नाः	स	दो	गृ	हं
सु	द	क्षि	णा	सू	नु	र	पि	न्य	व	र्त	त
ज			त			ज			र

Other texts to read

भट्टिकाव्यम् भट्टिः

किरातार्जुनीयम् भारविः

About

Resources

Connect