शरीरमात्रेण नरेन्द्र तिष्ठ-
न्नाभासि तीर्थप्रतिपादितर्द्धिः ।
आरण्यकोपात्तफलप्रसूतिः
स्तम्बेन नीवार इवावशिष्टः ॥

अन्वयः AI नरेन्द्र! शरीरमात्रेण तिष्ठन्, तीर्थप्रतिपादितर्द्धिः त्वम्, आरण्यकैः उपात्तफलप्रसूतिः स्तम्बेन अवशिष्टः नीवारः इव आभासि।

सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः) शरीरेति॥ हे नरेन्द्र! तीर्थे सत्पात्रे प्रतिपादिता दत्ता ऋद्धिर्येन स तथोक्तः।

योनौ जलावतारे च मन्त्त्र्याद्यष्टादशस्वपि। पुण्यक्षेत्रे तथा पात्रे तीर्थं स्याद्दर्शनेष्वपि ॥

इति हलायुधः। शरीरमात्रेण तिष्ठन्। आरण्यका अरण्ये भवा मनुष्या मुनिप्रमुखाः। अरण्यान्मनुष्ये (अष्टाध्यायी ४.२.१२९ ) इति वुञ्प्रत्ययः। तैरुपात्ता फलमेव प्रसूतिर्यस्य स स्तम्बेन काण्डेनावशिष्टः। प्रकृत्यादित्वात्तृतीया। नीवार इव। आभासि शोभसे ॥

Summary AI "O king! Remaining with only your body, having given away your wealth to worthy recipients, you appear like a stalk of wild rice whose grains have been harvested by forest-dwellers, with only the stalk left behind."

सारांश AI हे राजन्! दान के पश्चात आप केवल शरीर मात्र से वैसे ही सुशोभित हो रहे हैं जैसे दाने निकाल लेने के बाद नीवार का केवल डंठल शेष रह जाता है।

पदच्छेदः AI

शरीरमात्रेण	शरीर–मात्र (३.१)	with only the body
नरेन्द्र	नरेन्द्र (८.१)	O king
तिष्ठन्	तिष्ठत् (√स्था+शतृ, १.१)	remaining
आभासि	आभासि (आ√भा कर्तरि लट् (आत्मने.) म.पु. एक.)	you appear
तीर्थप्रतिपादितर्द्धिः	तीर्थ–प्रतिपादित–ऋद्धि (१.१)	one who has given away wealth to worthy recipients
आरण्यकोपात्तफलप्रसूतिः	आरण्यक–उपात्त–फल–प्रसूति (१.१)	one whose produce of fruits has been taken by forest-dwellers
स्तम्बेन	स्तम्ब (३.१)	by the stalk
नीवारः	नीवार (१.१)	wild rice
इव	इव	like
अवशिष्टः	अवशिष्ट (अव√शिष्+क्त, १.१)	left behind

छन्दः उपजातिः [११]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११
श	री	र	मा	त्रे	ण	न	रे	न्द्र	ति	ष्ठ
न्ना	भा	सि	ती	र्थ	प्र	ति	पा	दि	त	र्द्धिः
आ	र	ण्य	को	पा	त्त	फ	ल	प्र	सू	तिः
स्त	म्बे	न	नी	वा	र	इ	वा	व	शि	ष्टः

Other texts to read

श्रीमद्भगवद्गीता

भट्टिकाव्यम् भट्टिः

About

Resources

Connect