अथोष्ट्रवामीशतवाहितार्थे
प्रजेश्वरं प्रीतमना महर्षिः ।
स्पृशन्करेणानतपूर्वकायं
संप्रस्थितो वाचमुवाच कौत्सः ॥

अन्वयः AI अथ उष्ट्र-वामी-शत-वाहित-अर्थे (सति), प्रीतमनाः महर्षिः कौत्सः, संप्रस्थितः सन्, आनत-पूर्व-कायं प्रजेश्वरं करेण स्पृशन्, वाचम् उवाच।

सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः) अथेति॥ अथ प्रीतमना महर्षिः कौत्सः संप्रस्थितः प्रस्थास्यमानः सन्। आशंसायां भूतवञ्च (अष्टाध्यायी ३.३.१३२ ) इति भविष्यदर्थे क्तः। उष्ट्राणां क्रमेलकानां वामीनां वडवानां च शतैर्वाहितार्थं प्रापितधनमानतपूर्वकायम्। विनयनम्रमित्यर्थः। प्रजेश्वरं रघुं करेण स्पृशन्, वाचमुवाच ॥

Summary AI Then, as the wealth was being carried away by hundreds of camels and mares, the great sage Kautsa, pleased in his heart and ready to depart, touched the lord of the people (Raghu), who had bent his upper body in reverence, and spoke these words.

सारांश AI ऊँटों और घोड़ों पर स्वर्ण लादकर विदा होते समय प्रसन्न महर्षि कौत्स ने राजा रघु के कंधे का स्पर्श करते हुए उनसे कुछ वचन कहे।

पदच्छेदः AI

अथ	अथ	Then
उष्ट्रवामीशतवाहितार्थे	उष्ट्र–वामी–शत–वाहित–अर्थ (७.१)	when the wealth was being carried by hundreds of camels and mares
प्रजेश्वरम्	प्रजा–ईश्वर (२.१)	the lord of the people
प्रीतमनाः	प्रीत–मनस् (१.१)	pleased in his heart
महर्षिः	महर्षि (१.१)	the great sage
स्पृशन्	स्पृशत् (√स्पृश्+शतृ, १.१)	touching
करेण	कर (३.१)	with his hand
आनतपूर्वकायम्	आनत–पूर्व–काय (२.१)	him whose upper body was bent
संप्रस्थितः	संप्रस्थित (सम्+प्र√स्था+क्त, १.१)	ready to depart
वाचम्	वाच् (२.१)	words
उवाच	उवाच (√वच् कर्तरि लिट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.)	spoke
कौत्सः	कौत्स (१.१)	Kautsa

छन्दः उपजातिः [११]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११
अ	थो	ष्ट्र	वा	मी	श	त	वा	हि	ता	र्थे
प्र	जे	श्व	रं	प्री	त	म	ना	म	ह	र्षिः
स्पृ	श	न्क	रे	णा	न	त	पू	र्व	का	यं
सं	प्र	स्थि	तो	वा	च	मु	वा	च	कौ	त्सः

Other texts to read

कुमारसंभवम् कालिदासः

योगवासिष्ठम् वाल्मीकिः

About

Resources

Connect