सप्तच्छदक्षीरकटुप्रवाह-
मसह्यमाघ्राय मदं तदीयम् ।
विलङ्घिताधोरणतीव्रयत्नाः
सेनागजेन्द्रा विमुखा बभूवुः ॥
सप्तच्छदक्षीरकटुप्रवाह-
मसह्यमाघ्राय मदं तदीयम् ।
विलङ्घिताधोरणतीव्रयत्नाः
सेनागजेन्द्रा विमुखा बभूवुः ॥
मसह्यमाघ्राय मदं तदीयम् ।
विलङ्घिताधोरणतीव्रयत्नाः
सेनागजेन्द्रा विमुखा बभूवुः ॥
अन्वयः
AI
तदीयम् सप्तच्छद-क्षीर-कटु-प्रवाहम् असह्यम् मदम् आघ्राय, सेना-गजेन्द्राः विलङ्घित-आधोरण-तीव्र-यत्नाः (सन्तः) विमुखाः बभूवुः ।
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः)
सप्तच्छदेति॥ सप्तच्छदस्य वृक्षविशेषस्य क्षीरवत् कटुः सुरभिः प्रवाहः प्रसारो यस्य तम्।
कटुतिक्तकषायास्तु सौरभ्येऽपि प्रकीर्तिताः इति यादवः। असह्यं तदीयं मदमाघ्राय सेनागजेन्द्राः। विलङ्घितस्तिरस्कृत आधोरणानां हस्तिपकानां तीव्रो महान् यत्नो यैस्ते तथोक्ताः सन्तः। आधोरणा हस्तिपका हस्त्यारोहा निषादिनः इत्यमरः (अमरकोशः २.८.५९ ) । विमुखाः पराङ्मुखा बभूवुः ॥
Summary
AI
Having smelled the unbearable ichor of that wild elephant, which was as pungent as the sap of the Saptachhada tree, the chief elephants of the army turned away, defying the intense efforts of their mahouts to control them.
सारांश
AI
सप्तपर्ण के रस जैसी तीखी गंध वाले उस जंगली हाथी के मद को सूंघकर सेना के हाथी महावतों के वश से बाहर होकर पीछे हट गए।
पदच्छेदः
AI
| सप्तच्छदक्षीरकटुप्रवाहम् | सप्तच्छद–क्षीर–कटु–प्रवाह (२.१) | whose pungent flow was like the sap of the Saptachhada tree |
| असह्यम् | असह्य (२.१) | unbearable |
| आघ्राय | आघ्राय (आ√घ्रा+ल्यप्) | having smelled |
| मदम् | मद (२.१) | the ichor |
| तदीयम् | तदीय (२.१) | its |
| विलङ्घिताधोरणतीव्रयत्नाः | विलङ्घित–आधोरण–तीव्र–यत्न (१.३) | they who defied the intense efforts of their mahouts |
| सेनागजेन्द्राः | सेना–गजेन्द्र (१.३) | the chief elephants of the army |
| विमुखाः | विमुख (१.३) | turned away |
| बभूवुः | बभूवुः (√भू कर्तरि लिट् (परस्मै.) प्र.पु. बहु.) | became |
छन्दः
उपजातिः [११]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| स | प्त | च्छ | द | क्षी | र | क | टु | प्र | वा | ह |
| म | स | ह्य | मा | घ्रा | य | म | दं | त | दी | यम् |
| वि | ल | ङ्घि | ता | धो | र | ण | ती | व्र | य | त्नाः |
| से | ना | ग | जे | न्द्रा | वि | मु | खा | ब | भू | वुः |
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.