स च्छिन्नबन्धद्रुतयुग्यशून्यं
भग्नाक्षपर्यस्तरथं क्षणेन ।
रामापरित्राणविहस्तयोधं
सेनानिवेशं तुमुलं चकार ॥
स च्छिन्नबन्धद्रुतयुग्यशून्यं
भग्नाक्षपर्यस्तरथं क्षणेन ।
रामापरित्राणविहस्तयोधं
सेनानिवेशं तुमुलं चकार ॥
भग्नाक्षपर्यस्तरथं क्षणेन ।
रामापरित्राणविहस्तयोधं
सेनानिवेशं तुमुलं चकार ॥
अन्वयः
AI
सः क्षणेन सेना-निवेशम् छिन्न-बन्ध-द्रुत-युग्य-शून्यम्, भग्न-अक्ष-पर्यस्त-रथम्, राम-अपरित्राण-विहस्त-योधम्, तुमुलम् चकार ।
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः)
स इति॥ स गजः। छिन्ना बन्धा यैस्ते छिन्नबन्धा द्रुताः पलायिताः युगं वहन्तीति युग्या वाहा यस्मिन्सः। स चासौ शून्यश्च तम्। भग्ना अक्षा रथावयवदारुविशेषाः।
अक्षो रथस्यावयवे पाशकेऽप्यक्षमिन्द्रियम् इति शाश्वतः। येषां ते भग्नाक्षा अत एव पर्यस्ताः पतिता रथा यस्मिंस्तम्। रामाणां स्त्त्रीणां परित्राणे संरक्षणे विहस्ता व्याकुलाः। विहस्तव्याकुलौ समौ इत्यमरः (अमरकोशः ३.१.४३ ) । योधा यस्मिंस्तं सेनानिवेशं शिबिरं क्षणेन तुमुलं संकुलं चकार ॥
Summary
AI
In a moment, that elephant threw the army camp into turmoil, making it devoid of chariot-horses that had fled, filled with overturned chariots with broken axles, and with soldiers bewildered and unable to protect the women.
सारांश
AI
उस हाथी ने सेना के शिविर में भारी तबाही मचाई; रथ टूट गए, घोड़े भागने लगे और सैनिक अपनी स्त्रियों की रक्षा के लिए व्याकुल हो उठे।
पदच्छेदः
AI
| सः | तद् (१.१) | he (the wild elephant) |
| छिन्नबन्धद्रुतयुग्यशून्यम् | छिन्न–बन्ध–द्रुत–युग्य–शून्य (२.१) | devoid of chariot-horses which had fled |
| भग्नाक्षपर्यस्तरथम् | भग्न–अक्ष–पर्यस्त–रथ (२.१) | with chariots overturned due to broken axles |
| क्षणेन | क्षण (३.१) | in a moment |
| रामापरित्राणविहस्तयोधम् | रामा–अपरित्राण–विहस्त–योध (२.१) | where soldiers were bewildered in their inability to protect the women |
| सेनानिवेशम् | सेना–निवेश (२.१) | the army camp |
| तुमुलम् | तुमुल (२.१) | tumultuous |
| चकार | चकार (√कृ कर्तरि लिट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | made |
छन्दः
इन्द्रवज्रा [११: ततजगग]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| स | च्छि | न्न | ब | न्ध | द्रु | त | यु | ग्य | शू | न्यं |
| भ | ग्ना | क्ष | प | र्य | स्त | र | थं | क्ष | णे | न |
| रा | मा | प | रि | त्रा | ण | वि | ह | स्त | यो | धं |
| से | ना | नि | वे | शं | तु | मु | लं | च | का | र |
| त | त | ज | ग | ग | ||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.