ततो नृपाणां श्रुतवृत्तवंशा
पुंवत्प्रगल्भा प्रतिहाररक्षी ।
प्राक्संनिकर्षं मगधेश्वरस्य
नीत्वा कुमारीमवदत्सुनन्दा ॥
ततो नृपाणां श्रुतवृत्तवंशा
पुंवत्प्रगल्भा प्रतिहाररक्षी ।
प्राक्संनिकर्षं मगधेश्वरस्य
नीत्वा कुमारीमवदत्सुनन्दा ॥
पुंवत्प्रगल्भा प्रतिहाररक्षी ।
प्राक्संनिकर्षं मगधेश्वरस्य
नीत्वा कुमारीमवदत्सुनन्दा ॥
अन्वयः
AI
ततः श्रुतवृत्तवंशा पुंवत् प्रगल्भा प्रतिहाररक्षी सुनन्दा कुमारीं प्राक् मगधेश्वरस्य संनिकर्षं नीत्वा अवदत् ।
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः)
तत इति॥ ततोऽनन्तरं नृपाणां श्रुतवृत्तवंशा। श्रुतवृत्तावंशेत्यर्थः। सापेक्षत्वेऽपि गमकत्वात्समासः। प्रगल्भा वाग्मिनी सुनन्दा सुनन्दाख्या प्रतिहारं रक्षतीति प्रतिहाररक्षी द्वारपालिका। कर्मण्यण्प्रत्ययः।
टिड्ढाणञ्- (अष्टाध्यायी ४.१.१५ ) इत्यादिना ङीप्। प्राक् प्रथमं कुमारीमिन्दुमतीं मगधेश्वरस्य संनिकर्षं समीपं नीत्वा पुंवत् पुंसा तुल्यम्। तेन तुल्यं क्रिया चेद्वतिः (अष्टाध्यायी ५.१.११५ ) इति वतिप्रत्ययः। अवदत् ॥
Summary
AI
Then, the female doorkeeper Sunanda—who was knowledgeable about the history, conduct, and lineage of the kings, and was as eloquent as a man—first led the princess near the lord of Magadha and spoke.
सारांश
AI
तब वंशों और चरित्र की ज्ञाता प्रतिहारी सुनंदा ने प्रगल्भता के साथ इन्दुमती को सबसे पहले मगध देश के राजा के समीप ले जाकर उनका परिचय दिया।
पदच्छेदः
AI
| ततः | ततः | then |
| नृपाणाम् | नृप (६.३) | of the kings |
| श्रुतवृत्तवंशा | श्रुत–वृत्त–वंश (१.१) | who knew the history and lineage |
| पुंवत् | पुंवत् | like a man |
| प्रगल्भा | प्रगल्भ (१.१) | eloquent |
| प्रतिहाररक्षी | प्रतिहाररक्षिन् (१.१) | the female doorkeeper |
| प्राक् | प्राच् | first |
| संनिकर्षम् | संनिकर्ष (२.१) | nearness |
| मगधेश्वरस्य | मगध–ईश्वर (६.१) | of the lord of Magadha |
| नीत्वा | नीत्वा (√नी+क्त्वा) | having led |
| कुमारीम् | कुमारी (२.१) | the princess |
| अवदत् | अवदत् (√वद् कर्तरि लङ् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | spoke |
| सुनन्दा | सुनन्दा (१.१) | Sunanda |
छन्दः
उपजातिः [११]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| त | तो | नृ | पा | णां | श्रु | त | वृ | त्त | वं | शा |
| पुं | व | त्प्र | ग | ल्भा | प्र | ति | हा | र | र | क्षी |
| प्रा | क्सं | नि | क | र्षं | म | ग | धे | श्व | र | स्य |
| नी | त्वा | कु | मा | री | म | व | द | त्सु | न | न्दा |
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.