परार्ध्यवर्णास्तरणोपपन्न-
मासेदिवान्रत्नवदासनं सः ।
भूयिष्ठमासीदुपमेयकान्ति-
र्मयूरपृष्ठाश्रयिणा गुहेन ॥
परार्ध्यवर्णास्तरणोपपन्न-
मासेदिवान्रत्नवदासनं सः ।
भूयिष्ठमासीदुपमेयकान्ति-
र्मयूरपृष्ठाश्रयिणा गुहेन ॥
मासेदिवान्रत्नवदासनं सः ।
भूयिष्ठमासीदुपमेयकान्ति-
र्मयूरपृष्ठाश्रयिणा गुहेन ॥
अन्वयः
AI
सः परार्ध्य-वर्ण-आस्तरण-उपपन्नम् रत्नवत् आसनम् आसेदिवान्, मयूर-पृष्ठ-आश्रयिणा गुहेन भूयिष्ठम् उपमेय-कान्तिः आसीत्।
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः)
परार्ध्येति॥ परार्धअयाः श्रेष्ठा वर्णा नीलपीतादयो यस्य तेनास्तरणेन कम्बलादिनापपन्नं संगतं रत्नवद्रत्नखचितमासनं सिंहासनमासेदिवानधिष्टितवान् सोऽजः। मयूरपृष्ठाश्रयिणा गुहेन सेनान्या सह।
सेनानीरग्निभूर्गुहः इत्यमरः (अमरकोशः १.१.४९ ) । भूयिष्ठमत्यर्थमुपमेयकान्तिरासीत्। मयूरस्य विचित्ररूपत्वात्तत्साम्यं रत्नासनस्य, तद्द्वारा च तदारूढयोरपगीति भावः ॥
Summary
AI
Having occupied the jewel-studded seat, which was furnished with a priceless, colorful cover, he (Aja) became highly comparable in splendor to Guha (Kartikeya) when seated on the back of his peacock.
सारांश
AI
बहुमूल्य वस्त्रों से ढके हुए रत्नजड़ित आसन पर बैठे हुए अज की कांति मयूर पर विराजमान कार्तिकेय के समान शोभायमान हो रही थी।
पदच्छेदः
AI
| परार्ध्यवर्णास्तरणोपपन्नम् | परार्ध्य–वर्ण–आस्तरण–उपपन्न (२.१) | furnished with a priceless colorful cover |
| आसेदिवान् | आसेदिवस् (आ√सद्+क्वसु, १.१) | having occupied |
| रत्नवत् | रत्नवत् (२.१) | jewel-studded |
| आसनम् | आसन (२.१) | seat |
| सः | तद् (१.१) | he |
| भूयिष्ठम् | भूयिष्ठम् | highly |
| आसीत् | आसीत् (√अस् कर्तरि लङ् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | was |
| उपमेयकान्तिः | उपमेय–कान्ति (१.१) | of comparable splendor |
| मयूरपृष्ठाश्रयिणा | मयूर–पृष्ठ–आश्रयिन् (३.१) | with the one who rests on the peacock's back |
| गुहेन | गुह (३.१) | with Guha (Kartikeya) |
छन्दः
उपजातिः [११]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| प | रा | र्ध्य | व | र्णा | स्त | र | णो | प | प | न्न |
| मा | से | दि | वा | न्र | त्न | व | दा | स | नं | सः |
| भू | यि | ष्ठ | मा | सी | दु | प | मे | य | का | न्ति |
| र्म | यू | र | पृ | ष्ठा | श्र | यि | णा | गु | हे | न |
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.