अस्याङ्कलक्ष्मीर्भव दीर्घबाहो-
र्माहिष्मतीवप्रनितम्बकाञ्चीम् ।
प्रासादजालैर्जलवेणिरम्यां
रेवां यदि प्रेक्षितुमस्ति कामः ॥

अन्वयः AI (हे सुन्दरि!) यदि माहिष्मतीवप्रनितम्बकाञ्चीं प्रासादजालैः जलवेणिरम्यां रेवां प्रेक्षितुं कामः अस्ति, (तर्हि) अस्य दीर्घबाहोः अङ्कलक्ष्मीः भव।

सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः) अस्येति॥ दीर्घबाहारस्य प्रतीपस्याङ्कलक्ष्मीर्भव। एनं वृणीष्वेत्यर्थः। अनेनायं विष्णुतुल्य इति ध्वन्यते। माहिष्मती नामास्य नगरी। तस्या वप्रः प्राकार एव नितम्बः। तस्य काञ्चीं रशनाभूतां जलानां वेण्या प्रवाहेण रम्याम्। ओघः प्रवाहो वेणी च इति हलायुधः। रेवां नर्मदां प्रासादजालैर्गवाक्षैः। जालं समूह आनायो गवाक्षक्षारकावपि इत्यमरः। प्रेक्षितुं काम इच्छाऽस्ति यदि॥

Summary AI O beautiful one, if you desire to see the river Reva, which serves as a girdle on the hip-like ramparts of Mahishmati and is made lovely by its network of palaces and braided stream, then become the grace of this long-armed king's lap.

सारांश AI यदि तुम माहिष्मती नगरी के महलों से रेवा नदी की लहरों का सौंदर्य देखना चाहती हो, तो इन राजा की पत्नी बनकर उनके वैभव को बढ़ाओ।

पदच्छेदः AI

अस्य	इदम् (६.१)	of this
अङ्कलक्ष्मीः	अङ्क–लक्ष्मी (१.१)	the grace of his lap
भव	भव (√भू कर्तरि लोट् (परस्मै.) म.पु. एक.)	become
दीर्घबाहोः	दीर्घ–बाहु (६.१)	of the long-armed one
माहिष्मतीवप्रनितम्बकाञ्चीम्	माहिष्मती–वप्र–नितम्ब–काञ्ची (२.१)	(the Reva river) which is the girdle on the hip-like ramparts of Mahishmati
प्रासादजालैः	प्रासाद–जाल (३.३)	with its network of palaces
जलवेणिरम्याम्	जल–वेणि–रम्या (२.१)	charming with its braided stream
रेवाम्	रेवा (२.१)	the Reva river
यदि	यदि	if
प्रेक्षितुम्	प्रेक्षितुम् (प्र√ईक्ष्+तुमुन्)	to see
अस्ति	अस्ति (√अस् कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.)	there is
कामः	काम (१.१)	a desire

छन्दः इन्द्रवज्रा [११: ततजगग]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११
अ	स्या	ङ्क	ल	क्ष्मी	र्भ	व	दी	र्घ	बा	हो
र्मा	हि	ष्म	ती	व	प्र	नि	त	म्ब	का	ञ्चीम्
प्रा	सा	द	जा	लै	र्ज	ल	वे	णि	र	म्यां
रे	वां	य	दि	प्रे	क्षि	तु	म	स्ति	का	मः
त			त			ज			ग	ग

Other texts to read

नैषधीयचरितम् श्रीहर्षः

कुमारसंभवम् कालिदासः

About

Resources

Connect