अन्वयः
AI
वारिविहारकाले यस्य अवरोधस्तनचन्दनानां प्रक्षालनात्, मथुरां गता अपि कलिन्दकन्या गङ्गोर्मिसंसक्तजला इव भाति।
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः)
यस्येति॥ यस्य सुषेणस्य वारिविहारकाले जलक्रीडासमयेऽवरोधानामन्तःपुराङ्गनानां स्तनेषु चन्दनानां मलयजानां प्रक्षालनाद्धेतोः कलिन्दो नाम शैलस्तत्कन्या यमुना।
कालिन्दी सूर्यतनया यमुना शमनस्वसा इत्यमरः (अमरकोशः १.१०.३२ ) । मथुरा नामास्य राज्ञो नगरी। तां गतापि। गङ्गाया विप्रकृष्टापीत्यर्थः। मथुरायां गङ्गाभावं सूचयतिअपिशब्दः। कालिन्दीतीरे मथुरा लवणासुरवधकाले शत्रुघ्नेन निर्मास्यतेति वक्ष्यति। तत्कथमधुना मथुरासंभव इति चिन्त्यम्। मथुरा मधुरापुरीति शब्दभेदः। यद्वा, -साम्येति गङ्गाया भागीरथ्या ऊर्मिभिः संसक्तजलेव भाति। धवलचन्दनसंसर्गात्प्रयागादन्यत्राप्यत्र गङ्गासंगतेव भातीत्यर्थः। सितासिते हि गङ्गायमुने इति घण्टापथः ॥
Summary
AI
During water sports, the Yamuna river, even as it flows towards Mathura, appears as if its waters are mingled with the waves of the Ganga, due to being whitened by the sandalwood paste washed from the breasts of his harem ladies.
सारांश
AI
जब इनके अंतःपुर की स्त्रियाँ यमुना में जलक्रीड़ा करती हैं, तब उनके स्तनों से धुला चंदन काले जल को गंगा के समान श्वेत बना देता है।
पदच्छेदः
AI
| यस्य | यद् (६.१) | whose |
| अवरोधस्तनचन्दनानाम् | अवरोध–स्तन–चन्दन (६.३) | of the sandalwood paste on the breasts of the harem ladies |
| प्रक्षालनात् | प्रक्षालन (५.१) | from the washing away |
| वारिविहारकाले | वारि–विहार–काल (७.१) | during the time of water sports |
| कलिन्दकन्या | कलिन्द–कन्या (१.१) | the daughter of Kalinda (the Yamuna river) |
| मथुराम् | मथुरा (२.१) | to Mathura |
| गता | गत (√गम्+क्त, १.१) | having gone |
| अपि | अपि | even |
| गङ्गोर्मिसंसक्तजला | गङ्गा–ऊर्मि–संसक्त–जला (१.१) | with its water mingled with the waves of the Ganga |
| इव | इव | as if |
| भाति | भाति (√भा कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | shines |
छन्दः
उपजातिः [११]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| य | स्या | व | रो | ध | स्त | न | च | न्द | ना | नां |
| प्र | क्षा | ल | ना | द्वा | रि | वि | हा | र | का | ले |
| क | लि | न्द | क | न्या | म | थु | रां | ग | ता | पि |
| ग | ङ्गो | र्मि | सं | स | क्त | ज | ले | व | भा | ति |
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.