त्रस्तेन तार्क्ष्यात्किल कालियेन
मणिं विसृष्टं यमुनौकसा यः ।
वक्षःस्थलव्यापिरुचं दधानः
सकौस्तुभ ह्नेपयतीव कृष्णम् ॥

अन्वयः AI यः, तार्क्ष्यात् त्रस्तेन यमुना-ओकसा कालियेन किल विसृष्टं वक्षःस्थलव्यापिरुचं मणिं दधानः, सकौस्तुभं कृष्णम् ह्नेपयति इव।

सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः) त्रस्तेनेति॥ तार्क्ष्याद्गरुडात्त्रस्तेन। यमुनौकः स्थानं यस्य तेन। कालियेन नाम नागेन विसृष्टं किलाभयदाननिष्क्रयत्वेन दत्तम्। किलइत्यैतिह्ये। वक्षःस्थलव्यापिरुचं मणि दधानो यः सुषेणः सकौस्तुभं कृष्णं विष्णुं ह्रपयतीव व्रीडयतीव । अर्तिह्री- (अष्टाध्यायी ७.३.३६ ) इत्यादिना पुगागमः। कौस्तुभमणेरप्युत्कृष्टोऽस्य मणिरिति भावः ॥

Summary AI This king, wearing the gem whose lustre spreads over his chest—a gem said to have been given up by the Yamuna-dwelling serpent Kaliya out of fear of Garuda—seems to put even Krishna, who wears the Kaustubha gem, to shame.

सारांश AI ये अपने वक्ष पर कालिया नाग द्वारा दिया गया ऐसा मणि धारण करते हैं, जिसकी आभा श्रीकृष्ण के कौस्तुभ मणि को भी मात देती है।

पदच्छेदः AI

त्रस्तेन	त्रस्त (√त्रस्+क्त, ३.१)	by the frightened
तार्क्ष्यात्	तार्क्ष्य (५.१)	from Tarkshya (Garuda)
किल	किल	it is said
कालियेन	कालिय (३.१)	by Kaliya
मणिम्	मणि (२.१)	the gem
विसृष्टम्	विसृष्ट (वि√सृज्+क्त, २.१)	which was given up
यमुनौकसा	यमुना–ओकस् (३.१)	by the dweller of Yamuna
यः	यद् (१.१)	who
वक्षःस्थलव्यापिरुचम्	वक्षःस्थल–व्यापिन्–रुच् (२.१)	whose lustre spreads over the chest
दधानः	दधान (√धा+शानच्, १.१)	wearing
सकौस्तुभम्	सकौस्तुभ (२.१)	along with the Kaustubha gem
ह्नेपयति	ह्नेपयति (√ह्नी +णिच् कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.)	causes to be ashamed
इव	इव	as if
कृष्णम्	कृष्ण (२.१)	Krishna

छन्दः उपजातिः [११]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११
त्र	स्ते	न	ता	र्क्ष्या	त्कि	ल	का	लि	ये	न
म	णिं	वि	सृ	ष्टं	य	मु	नौ	क	सा	यः
व	क्षः	स्थ	ल	व्या	पि	रु	चं	द	धा	नः
स	कौ	स्तु	भ	ह्ने	प	य	ती	व	कृ	ष्णम्

Other texts to read

किरातार्जुनीयम् भारविः

महाभारतम् वेदव्यासः

About

Resources

Connect