तस्मिन्समावेशितचित्तवृत्ति-
मिन्दुप्रभामिन्दुमतीमवेक्ष्य ।
प्रचक्रमे वक्तुमनुक्रमज्ञा
सविस्तरं वाक्यमिदं सुनन्दा ॥
तस्मिन्समावेशितचित्तवृत्ति-
मिन्दुप्रभामिन्दुमतीमवेक्ष्य ।
प्रचक्रमे वक्तुमनुक्रमज्ञा
सविस्तरं वाक्यमिदं सुनन्दा ॥
मिन्दुप्रभामिन्दुमतीमवेक्ष्य ।
प्रचक्रमे वक्तुमनुक्रमज्ञा
सविस्तरं वाक्यमिदं सुनन्दा ॥
अन्वयः
AI
अनुक्रम-ज्ञा सुनन्दा, तस्मिन् सम्-आवेशित-चित्त-वृत्तिम् इन्दु-प्रभाम् इन्दुमतीम् अवेक्ष्य, इदम् वाक्यम् स-विस्तरम् वक्तुम् प्रचक्रमे ।
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः)
तस्मिन्निति॥ तस्मिन्नजे समावेशिता संक्रामिता चित्तवृत्तिर्यया ताम्। इन्दोः प्रभेव प्रभा यस्यास्ताम्। आह्लादकत्वादिन्दुसाम्यम्। इन्दुमतीमवेक्ष्यानुक्रमज्ञा वाक्यपौर्वापर्याभिज्ञा सुनन्देदं वक्ष्यमाणं सविस्तरं सप्रपञ्चम्।
प्रथने वाचशब्दे (अष्टाध्यायी ३.३.३३ ) इति घञो निषेधात्,ॠदोरप्(अष्टाध्यायी ३.३.५७ ) इत्यप्प्रत्ययः।विस्तारो विग्रहो व्यासः स च शब्दस्य विस्तरः` इत्यमरः (अमरकोशः ३.२.२२ ) । वाक्यं वक्तुं प्रचक्रमे ॥
Summary
AI
Sunanda, who knew the proper sequence, observing that Indumati, radiant as the moon, had fixed her mind's attention on him (Aja), began to speak these words in detail.
सारांश
AI
अज में इंदुमती की रुचि को देखकर, चतुर सुनंदा ने इक्ष्वाकु वंश के उस राजकुमार का विस्तृत वर्णन करना प्रारंभ किया।
पदच्छेदः
AI
| तस्मिन् | तद् (७.१) | on him |
| समावेशितचित्तवृत्तिम् | सम्-आवेशित–चित्त–वृत्ति (२.१) | her whose mind's attention was fixed |
| इन्दुप्रभाम् | इन्दु–प्रभा (२.१) | who was radiant as the moon |
| इन्दुमतीम् | इन्दुमती (२.१) | Indumati |
| अवेक्ष्य | अवेक्ष्य (अव√ईक्ष्+ल्यप्) | observing |
| प्रचक्रमे | प्रचक्रमे (प्र√क्रम् कर्तरि लिट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.) | began |
| वक्तुम् | वक्तुम् (√वच्+तुमुन्) | to speak |
| अनुक्रमज्ञा | अनुक्रम–ज्ञ (१.१) | She who knew the proper sequence |
| सविस्तरम् | स-विस्तरम् | in detail |
| वाक्यम् | वाक्य (२.१) | words |
| इदम् | इदम् (२.१) | these |
| सुनन्दा | सुनन्दा (१.१) | Sunanda |
छन्दः
उपजातिः [११]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| त | स्मि | न्स | मा | वे | शि | त | चि | त्त | वृ | त्ति |
| मि | न्दु | प्र | भा | मि | न्दु | म | ती | म | वे | क्ष्य |
| प्र | च | क्र | मे | व | क्तु | म | नु | क्र | म | ज्ञा |
| स | वि | स्त | रं | वा | क्य | मि | दं | सु | न | न्दा |
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.