सा चूर्णगौरं रघुनन्दनस्य
धात्रीकराभ्यां करभोपमोरूः ।
आसञ्जयामास यथाप्रदेशं
कण्ठे गुणं मूर्तमिवानुरागम् ॥
सा चूर्णगौरं रघुनन्दनस्य
धात्रीकराभ्यां करभोपमोरूः ।
आसञ्जयामास यथाप्रदेशं
कण्ठे गुणं मूर्तमिवानुरागम् ॥
धात्रीकराभ्यां करभोपमोरूः ।
आसञ्जयामास यथाप्रदेशं
कण्ठे गुणं मूर्तमिवानुरागम् ॥
अन्वयः
AI
करभ-उपम-ऊरूः सा धात्री-कराभ्याम् (गृहीत्वा) चूर्ण-गौरम् गुणम् मूर्तम् अनुरागम् इव रघुनन्दनस्य कण्ठे यथा-प्रदेशम् आसञ्जयामास ।
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः)
सेति॥ करभः करप्रदेशविशेषः।
मणिबन्धादाकनिष्ठं करस्य करभो बहिः इत्यमरः। करभ उपमा ययोस्तावूरू यस्याः सा करभोपमोरुः। ऊरूत्तरपदादौपम्ये (अष्टाध्यायी ४.१.६९ ) इत्यूङ्प्रत्ययः। सा कुमारी चूर्णेन मङ्गलचूर्णेन गौरं लोहितं गुणं स्रजम्। मूर्तं मूर्तिमन्तमनुरागमिव। धात्र्या उपमातुः सुनन्दायाः कराभ्यां रघुनन्दनस्याजस्य कण्ठे यथाप्रदेशं यथास्थानमासञ्जयामासासक्तं कारयामास। न तु स्वयमाससञ्ज, अनौचित्यात् ॥
Summary
AI
She, whose thighs were like the trunk of a young elephant, took the garland, white as pollen, from her nurse's hands and placed it in its proper place on the neck of Raghu's descendant (Aja), as if it were her own affection made tangible.
सारांश
AI
हाथी के सूँड जैसी जंघाओं वाली इंदुमती ने अपनी धात्री के हाथों से वह श्वेत चूर्ण युक्त वरमाला लेकर रघुकुल के राजकुमार अज के गले में इस प्रकार सुशोभित की, मानो वह उनका साक्षात् अनुराग ही हो।
पदच्छेदः
AI
| सा | तद् (१.१) | She |
| चूर्णगौरम् | चूर्ण–गौर (२.१) | white as pollen |
| रघुनन्दनस्य | रघुनन्दन (६.१) | of the descendant of Raghu |
| धात्रीकराभ्याम् | धात्री–कर (३.२) | from the hands of her nurse |
| करभोपमोरूः | करभ–उपम–ऊरु (१.१) | she whose thighs are like a young elephant's trunk |
| आसञ्जयामास | आसञ्जयामास (आ√सञ्ज् कर्तरि लिट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | placed |
| यथाप्रदेशम् | यथाप्रदेश | in the proper place |
| कण्ठे | कण्ठ (७.१) | on the neck |
| गुणम् | गुण (२.१) | the string (garland) |
| मूर्तम् | मूर्त (२.१) | tangible |
| इव | इव | as if |
| अनुरागम् | अनुराग (२.१) | affection |
छन्दः
इन्द्रवज्रा [११: ततजगग]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| सा | चू | र्ण | गौ | रं | र | घु | न | न्द | न | स्य |
| धा | त्री | क | रा | भ्यां | क | र | भो | प | मो | रूः |
| आ | स | ञ्ज | या | मा | स | य | था | प्र | दे | शं |
| क | ण्ठे | गु | णं | मू | र्त | मि | वा | नु | रा | गम् |
| त | त | ज | ग | ग | ||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.