पुरोपकण्ठोपवनाश्रयाणां
कलापिनामुद्धतनृत्यहेतौ ।
प्रध्मातशङ्खे परितो दिगन्तां-
स्तूर्यस्वने मूर्च्छति मङ्गलार्थे ॥

अन्वयः AI ...(सति), मङ्गल-अर्थे प्रध्मात-शङ्खे (सति), पुर-उपकण्ठ-उपवन-आश्रयाणाम् कलापिनाम् उद्धत-नृत्य-हेतौ तूर्य-स्वने परितः दिगन्तान् मूर्च्छति (सति)...

सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः) पुरोपकण्ठेति॥ किंच, पुरस्योपकण्ठे समीप उपवनान्याश्रयो येषां तेषां कलापिनां बर्हिणामुद्धतनृत्यहेतौ मेघध्वनिसादृश्यात्ताण्डवकारणे। प्रध्माताः पूरिताः शङ्खा यत्र तस्मिन्। मङ्गलार्थे मङ्गलप्रयोजनके । तूर्यस्वने वाद्यघोषे। परितः सर्वतो दिगन्तान्मूर्च्छति व्याप्नुवति सति ॥

Summary AI Continuing the description, this was the moment when conches were blown for auspiciousness, and the sound of musical instruments, which caused the peacocks in the nearby city gardens to dance wildly, was swelling and spreading to the ends of the quarters.

सारांश AI जब मंगलगान के साथ शंख और नगाड़े बजने लगे, तो उनकी गूँज से उपवनों में रहने वाले मोर उत्साहित होकर नाचने लगे।

पदच्छेदः AI

पुरोपकण्ठोपवनाश्रयाणाम्	पुर–उपकण्ठ–उपवन–आश्रय (६.३)	of those dwelling in the gardens near the city
कलापिनाम्	कलापिन् (६.३)	of the peacocks
उद्धतनृत्यहेतौ	उद्धत–नृत्य–हेतु (७.१)	which was the cause of their wild dance
प्रध्मातशङ्खे	प्रध्मात–शङ्ख (७.१)	while the conches were blown
परितः	परितः	all around
दिगन्तान्	दिगन्त (२.३)	to the ends of the quarters
तूर्यस्वने	तूर्य–स्वन (७.१)	the sound of musical instruments
मूर्च्छति	मूर्छत् (√मूर्छ्+शतृ, ७.१)	while swelling
मङ्गलार्थे	मङ्गल–अर्थ (७.१)	for the sake of auspiciousness

छन्दः उपजातिः [११]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११
पु	रो	प	क	ण्ठो	प	व	ना	श्र	या	णां
क	ला	पि	ना	मु	द्ध	त	नृ	त्य	हे	तौ
प्र	ध्मा	त	श	ङ्खे	प	रि	तो	दि	ग	न्तां
स्तू	र्य	स्व	ने	मू	र्च्छ	ति	म	ङ्ग	ला	र्थे

Other texts to read

कुमारसंभवम् कालिदासः

भट्टिकाव्यम् भट्टिः

About

Resources

Connect