स्थाने वृता भूपतिभिः परोक्षैः
स्वयंवरं साधुममंस्त भोज्या ।
पद्मेव नारायणमन्यथासौ
लभेत कान्तं कथमात्मतुल्यम् ॥
स्थाने वृता भूपतिभिः परोक्षैः
स्वयंवरं साधुममंस्त भोज्या ।
पद्मेव नारायणमन्यथासौ
लभेत कान्तं कथमात्मतुल्यम् ॥
स्वयंवरं साधुममंस्त भोज्या ।
पद्मेव नारायणमन्यथासौ
लभेत कान्तं कथमात्मतुल्यम् ॥
अन्वयः
AI
परोक्षैः भूपतिभिः वृता भोज्या स्वयम्बरम् साधु अमंस्त, (इति) स्थाने । अन्यथा असौ आत्मतुल्यम् कान्तम् नारायणम् पद्मा इव कथम् लभेत?
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः)
स्थआन इति॥ भोज्येन्दुमती परोक्षैरदृष्टैर्भूपतिभिर्वृता
ममैवेयम् इति प्रार्थितापि यं वरमेव साधुं हितममंस्त मेने। न तु परोक्षमेव कंचित्प्रार्थकं वव्रे। स्थाने युक्तमेतत्। युक्ते द्वे सांप्रतं स्थाने इत्यमरः। कुतः? अन्यथा स्वयंवराभवे। असाविन्दुमती। पद्ममस्या अस्तीति पद्मा लक्ष्मीः। अर्शआदिभ्योऽच् (अष्टाध्यायी ५.१.१२७ ) इत्यच्प्रत्ययः। नारायणमिव। आत्मतुल्यं स्वानुरूपं कान्तं पतिं कथं लभेत? न लभेतैव। सदसद्विवेकासौकर्यादिति भावः ॥
Summary
AI
It was appropriate that Indumati, chosen by unseen kings, considered the svayamvara a good thing. Otherwise, how could she, like Lakshmi choosing Narayana, have obtained a husband equal to herself?
सारांश
AI
स्त्रियाँ कहने लगीं कि इन्दुमती ने अज को चुनकर बहुत श्रेष्ठ कार्य किया। जैसे लक्ष्मी को नारायण मिले, वैसे ही उसे अपने अनुरूप पति प्राप्त हुआ है।
पदच्छेदः
AI
| स्थाने | स्थान (७.१) | it is appropriate |
| वृता | वृत (√वृ+क्त, १.१) | chosen |
| भूपतिभिः | भूपति (३.३) | by kings |
| परोक्षैः | परोक्ष (३.३) | unseen |
| स्वयंवरम् | स्वयंवर (२.१) | the svayamvara |
| साधु | साधु | well |
| अमंस्त | अमंस्त (√मन् भावकर्मणोः लुङ् (आत्मने.) प्र.पु. एक.) | she considered |
| भोज्या | भोज्या (१.१) | the princess of Bhoja (Indumati) |
| पद्मा | पद्मा (१.१) | Lakshmi |
| इव | इव | like |
| नारायणम् | नारायण (२.१) | Narayana |
| अन्यथा | अन्यथा | otherwise |
| असौ | अदस् (१.१) | she |
| लभेत | लभेत (√लभ् कर्तरि विधिलिङ् (आत्मने.) प्र.पु. एक.) | could obtain |
| कान्तम् | कान्त (२.१) | a husband |
| कथम् | कथम् | how |
| आत्मतुल्यम् | आत्मन्–तुल्य (२.१) | equal to herself |
छन्दः
उपजातिः [११]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| स्था | ने | वृ | ता | भू | प | ति | भिः | प | रो | क्षैः |
| स्व | यं | व | रं | सा | धु | म | मं | स्त | भो | ज्या |
| प | द्मे | व | ना | रा | य | ण | म | न्य | था | सौ |
| ल | भे | त | का | न्तं | क | थ | मा | त्म | तु | ल्यम् |
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.