तिस्रस्त्रिलोकप्रथितेन सार्ध-
मजेन मार्गे वसतीरुषित्वा ।
तस्मादपावर्तत कुण्डिनेशः
पर्वात्यये सोम इवोष्णरश्मेः ॥

अन्वयः AI कुण्डिनेशः त्रिलोक-प्रथितेन अजेन सार्धम् मार्गे तिस्रः वसतीः उषित्वा, तस्मात्, पर्व-अत्यये उष्णरश्मेः सोमः इव, अपावर्तत।

सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः) तिस्र इति॥ कुण्डिनं विदर्भनगरं तस्येशो भोजस्त्रिषु लोकेषु प्रथितेनाजेन सार्धं मार्गं पथि तिस्रो वसती रात्रीरुषित्वा स्थित्वा। वसती रात्रिवेश्मनोः इत्यमरः (अमरकोशः ३.३.७४ ) । कालाध्वनोरत्यन्तसंयोगे (अष्टाध्यायी २.३.५ ) इति द्वितीया। पर्यात्यये दर्शान्त उष्णरश्मेः सूर्यात् सोमश्चन्द्र इव। तस्मादजादपावर्तत । तं विसृज्य निवृत्त इत्यर्थः ॥

Summary AI The lord of Kundina (Bhoja), after staying for three nights on the way with Aja who was famous in the three worlds, turned back from him, just as the moon separates from the sun at the end of the new moon period.

सारांश AI मार्ग में अज के साथ तीन रातें बिताने के बाद राजा भोज वैसे ही वापस लौट आए जैसे अमावस्या के अंत में चंद्रमा सूर्य का साथ छोड़कर अलग हो जाता है।

पदच्छेदः AI

तिस्रः	त्रि (२.३)	three
त्रिलोक-प्रथितेन	त्रिलोक–प्रथित (३.१)	with the one famous in the three worlds
सार्धम्	सार्धम्	with
अजेन	अज (३.१)	with Aja
मार्गे	मार्ग (७.१)	on the way
वसतीः	वसति (२.३)	nights/halts
उषित्वा	उषित्वा (√वस्+क्त्वा)	having stayed
तस्मात्	तद् (५.१)	from him
अपावर्तत	अपावर्तत (अप+आ√वृत् कर्तरि लङ् (आत्मने.) प्र.पु. एक.)	turned back
कुण्डिनेशः	कुण्डिन–ईश (१.१)	the lord of Kundina (Bhoja)
पर्व-अत्यये	पर्वन्–अत्यय (७.१)	at the end of the conjunction
सोमः	सोम (१.१)	the Moon
इव	इव	like
उष्णरश्मेः	उष्णरश्मि (५.१)	from the Sun

छन्दः उपजातिः [११]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११
ति	स्र	स्त्रि	लो	क	प्र	थि	ते	न	सा	र्ध
म	जे	न	मा	र्गे	व	स	ती	रु	षि	त्वा
त	स्मा	द	पा	व	र्त	त	कु	ण्डि	ने	शः
प	र्वा	त्य	ये	सो	म	इ	वो	ष्ण	र	श्मेः

Other texts to read

श्रीमद्भगवद्गीता

महाभारतम् वेदव्यासः

About

Resources

Connect