प्रमन्यवः प्रागपि कोसलेन्द्रे
प्रत्येकमात्तस्वतया बभूवुः ।
अतो नृपाश्चक्षमिरे समेताः
स्त्रीरत्नलाभं न तदात्मजस्य ॥

अन्वयः AI (ते नृपाः) प्राक् अपि प्रत्येकम् आत्त-स्वतया कोसल-इन्द्रे प्रमन्यवः बभूवुः। अतः समेताः नृपाः तद्-आत्मजस्य स्त्री-रत्न-लाभम् न चक्षमिरे।
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः) प्रमन्यव इति॥ नृपा राजानः प्रागपि प्रत्येकमात्तस्वतया दिग्विजये गृहीतधनत्वेन कोसलेन्द्रे रघौ प्रमन्यवो रूढवैरा बभूवुः। अतो हेतोः समेताः संगताः सन्तस्तदात्मजस्य रघुसूनोः स्त्रीरत्नलाभं न चक्षमिरे न सेहिरे ॥
Summary AI Those kings were already very angry with the lord of Kosala (Raghu) because he had individually taken their wealth. Therefore, having now assembled, they could not tolerate his son (Aja) winning the jewel of a woman.
सारांश AI वे राजा पहले ही कौशल नरेश द्वारा अपने राज्य छीने जाने से रुष्ट थे, अतः वे उनके पुत्र द्वारा प्राप्त किए गए श्रेष्ठ स्त्री-रत्न के सुख को सहन न कर सके।
पदच्छेदः AI
प्रमन्यवःप्रमन्यु (१.३) very angry
प्राक्प्राच् previously
अपिअपि even
कोसल-इन्द्रेकोसलइन्द्र (७.१) towards the lord of Kosala (Raghu)
प्रत्येकम्प्रत्येकम् individually
आत्त-स्वतयाआत्तस्वता (३.१) due to their possessions being taken
बभूवुःबभूवुः (√भू कर्तरि लिट् (परस्मै.) प्र.पु. बहु.) they were
अतःअतः therefore
नृपाःनृप (१.३) the kings
चक्षमिरेचक्षमिरे (√क्षम् कर्तरि लिट् (आत्मने.) प्र.पु. बहु.) did not tolerate
समेताःसमेत (सम्√इ+क्त, १.३) having assembled
स्त्री-रत्न-लाभम्स्त्रीरत्नलाभ (२.१) the gain of the jewel of a woman
not
तद्-आत्मजस्यतद्आत्मज (६.१) of his son (Aja)
छन्दः उपजातिः [११]
छन्दोविश्लेषणम्
१० ११
प्र न्य वः प्रा पि को ले न्द्रे
प्र त्ये मा त्त स्व या भू वुः
तो नृ पा श्च क्ष मि रे मे ताः
स्त्री त्न ला भं दा त्म स्य
About

Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.