तमुद्वहन्तं पथि भोजकन्यां
रुरोध राजन्यगणः स दृप्तः ।
बलिप्रदिष्टां श्रियमाददानं
त्रैविक्रमं पादमिवेन्द्रशत्रुः ॥
तमुद्वहन्तं पथि भोजकन्यां
रुरोध राजन्यगणः स दृप्तः ।
बलिप्रदिष्टां श्रियमाददानं
त्रैविक्रमं पादमिवेन्द्रशत्रुः ॥
रुरोध राजन्यगणः स दृप्तः ।
बलिप्रदिष्टां श्रियमाददानं
त्रैविक्रमं पादमिवेन्द्रशत्रुः ॥
अन्वयः
AI
सः दृप्तः राजन्य-गणः, पथि भोज-कन्याम् उद्वहन्तम् तम् (अजम्), बलि-प्रदिष्टां श्रियम् आददानम् त्रैविक्रमम् पादम् इन्द्र-शत्रुः इव, रुरोध।
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः)
तमिति॥ दृप्त उद्वतः स राजन्यगणो राजसंघातः। भोजकन्यामुद्वहन्तं नयन्तं तमजम्। बलिना वैरोचनिना प्रदिष्टां दत्तां श्रियमाददानं स्वीकुवाणम्। त्रिविक्रमस्येमं त्रैविक्रमम्। पादमिन्द्रशत्रुः प्रह्लाद इव। पथिरुरोध। तथा च ब्राह्माण्डपुराणे-
विरोचनविरोधेऽपि प्रह्लादः प्राक्तनं स्मरन्। विषअणोस्तु क्रममाणस्य पादाम्भोजं रुरोध ह ॥ इति ॥
Summary
AI
That arrogant host of kings obstructed Aja on his path as he was carrying away the daughter of Bhoja, just as Bali, the enemy of Indra, obstructed the step of Vishnu (Trivikrama) as he was taking back the fortune that Bali himself had offered.
सारांश
AI
मार्ग में राजकुमारी को ले जाते हुए अज को उन अभिमानी राजाओं ने वैसे ही रोका, जैसे दानव बलि द्वारा दी गई लक्ष्मी को ले जाते समय विष्णु के चरणों को रोकते हैं।
पदच्छेदः
AI
| तम् | तद् (२.१) | him (Aja) |
| उद्वहन्तम् | उद्वहत् (उद्√वह्+शतृ, २.१) | who was carrying away |
| पथि | पथिन् (७.१) | on the path |
| भोज-कन्याम् | भोज–कन्या (२.१) | the daughter of Bhoja |
| रुरोध | रुरोध (√रुध् कर्तरि लिट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | obstructed |
| राजन्य-गणः | राजन्य–गण (१.१) | the host of kings |
| सः | तद् (१.१) | that |
| दृप्तः | दृप्त (√दृप्+क्त, १.१) | arrogant |
| बलि-प्रदिष्टां | बलि–प्रदिष्ट (२.१) | given by Bali |
| श्रियम् | श्री (२.१) | the fortune (Lakshmi) |
| आददानम् | आददान (आ√दा+शानच्, २.१) | who was taking |
| त्रैविक्रमम् | त्रैविक्रम (२.१) | of Trivikrama (Vishnu) |
| पादम् | पाद (२.१) | the step |
| इव | इव | like |
| इन्द्र-शत्रुः | इन्द्र–शत्रु (१.१) | the enemy of Indra (Bali) |
छन्दः
उपजातिः [११]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| त | मु | द्व | ह | न्तं | प | थि | भो | ज | क | न्यां |
| रु | रो | ध | रा | ज | न्य | ग | णः | स | दृ | प्तः |
| ब | लि | प्र | दि | ष्टां | श्रि | य | मा | द | दा | नं |
| त्रै | वि | क्र | मं | पा | द | मि | वे | न्द्र | श | त्रुः |
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.