प्रहारमूर्च्छापगमे रथस्था
यन्तॄनुपालभ्य निवर्तिताश्वान् ।
यैः सादिता लक्षितपूर्वकेतूं-
स्तानेव सामर्षतया निजघ्नुः ॥

अन्वयः AI प्रहार-मूर्च्छा-अपगमे रथ-स्थाः, निवर्तित-अश्वान् यन्तॄन् उपालभ्य, यैः (पूर्वम्) सादिताः, (ते) लक्षित-पूर्व-केतून् तान् एव स-अमर्षतया निजघ्नुः।

सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः) प्रहारेति॥ रथस्था रथिनः प्रहारेण या मूर्च्छा तस्या अपगमे सति। मूर्च्छितानामन्यत्र नीत्वा संरक्षणं सारथिधर्म इति कृत्वा। निवर्तिताश्वान्यन्तॄन् सारथीनुपालभ्य असाधु कृतम्इत्यधिक्षिप्य। पूर्वं यैः स्वयं सादिता हताः। लक्षितपूर्वकेतून्। पूर्वदृष्टैः केतुभिः प्रत्यभिज्ञातानित्यर्थः। तानेव सामर्षतया सकोपत्वेन हेतुना निजघ्नुः प्रजह्रुः ॥

Summary AI Upon recovering from a swoon caused by a blow, the chariot-warriors, after reproaching their charioteers for turning back, angrily sought out and struck down the very same enemies by whom they had been defeated, recognizing them by their previously marked banners.

सारांश AI शत्रु के प्रहार से मूर्च्छित होने पर जिनके सारथि रथों को युद्ध से पीछे ले गए थे, वे होश आने पर क्रोधित हुए और अपने सारथियों को झिड़ककर पुनः लौटे तथा शत्रुओं के ध्वजों को पहचानकर उन पर टूट पड़े।

पदच्छेदः AI

प्रहार-मूर्च्छा-अपगमे	प्रहार–मूर्च्छा–अपगम (७.१)	upon the passing of the swoon from the blow
रथ-स्थाः	रथ–स्थ (१.३)	those standing in chariots
यन्तॄन्	यन्तृ (२.३)	the charioteers
उपालभ्य	उपालभ्य (उप+आ√लभ्+ल्यप्)	having reproached
निवर्तित-अश्वान्	निवर्तित–अश्व (२.३)	who had turned back the horses
यैः	यद् (३.३)	by whom
सादिताः	सादित (√सद्+णिच्+क्त, १.३)	they were made to fall
लक्षित-पूर्व-केतून्	लक्षित–पूर्व–केतु (२.३)	whose banners were previously marked
तान्	तद् (२.३)	them
एव	एव	the very same
स-अमर्षतया	स–अमर्षता (३.१)	with indignation
निजघ्नुः	निजघ्नुः (नि√हन् कर्तरि लिट् (परस्मै.) प्र.पु. बहु.)	struck down

छन्दः उपजातिः [११]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११
प्र	हा	र	मू	र्च्छा	प	ग	मे	र	थ	स्था
य	न्तॄ	नु	पा	ल	भ्य	नि	व	र्ति	ता	श्वान्
यैः	सा	दि	ता	ल	क्षि	त	पू	र्व	के	तूं
स्ता	ने	व	सा	म	र्ष	त	या	नि	ज	घ्नुः

Other texts to read

किरातार्जुनीयम् भारविः

नैषधीयचरितम् श्रीहर्षः

About

Resources

Connect