शिलीमुखोत्कृत्तशिरःफलाढ्या
च्युतैः शिरस्त्रैश्चषकोत्तरेव ।
रणक्षितिः शोणितमद्यकुल्या
रराज मृत्योरिव पानभूमिः ॥
शिलीमुखोत्कृत्तशिरःफलाढ्या
च्युतैः शिरस्त्रैश्चषकोत्तरेव ।
रणक्षितिः शोणितमद्यकुल्या
रराज मृत्योरिव पानभूमिः ॥
च्युतैः शिरस्त्रैश्चषकोत्तरेव ।
रणक्षितिः शोणितमद्यकुल्या
रराज मृत्योरिव पानभूमिः ॥
अन्वयः
AI
शिलीमुख-उत्कृत्त-शिरः-फल-आढ्या, च्युतैः शिरस्त्रैः चषक-उत्तरा इव, शोणित-मद्य-कुल्या रण-क्षितिः, मृत्योः पान-भूमिः इव रराज।
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः)
शिलीमुखेति॥ शिलूमुखैर्बाणैरुत्कृत्तानि शिरांस्येव फलानि तैराढ्या संपन्ना। च्युतैर्भ्रष्टैः शिरांसि त्रायन्त इति शिरस्त्राणि शीर्षण्यानि।
शीर्षण्यं च शिरस्त्रे च इत्यमरः (अमरकोशः २.८.६४ ) । तैश्चषकोत्तरा चषकः पानपात्रमुत्तरं यस्याः सेव। चषकोऽस्त्री पानपात्रम् इत्यमरः (अमरकोशः २.८.६४ ) । शोणितान्येव मद्यं तस्य कुल्याः प्रवाहा यस्यां सा। कुल्याल्पा कृत्रिमा सरित् इत्यमरः (अमरकोशः १.१०.३४ ) । रणक्षितिर्युद्धभूमिर्मृत्योः पानभूमिरिव रराज ॥
Summary
AI
The battlefield, rich with the "fruits" of heads severed by arrows, and strewn with fallen helmets like goblets, with its rivers of blood for wine, shone like the drinking ground of Death himself.
सारांश
AI
बाणों से कटे हुए सिरों और गिरे हुए टोपों से व्याप्त युद्धभूमि ऐसी लग रही थी मानो वह यमराज की मदिरापान की स्थली हो, जहाँ रक्त की नदियाँ बह रही हों।
पदच्छेदः
AI
| शिलीमुख-उत्कृत्त-शिरः-फल-आढ्या | शिलीमुख–उत्कृत्त–शिरस्–फल–आढ्या (१.१) | rich with the fruits of heads severed by arrows |
| च्युतैः | च्युत (√च्यु+क्त, ३.३) | with fallen |
| शिरस्त्रैः | शिरस्त्र (३.३) | helmets |
| चषक-उत्तरा | चषक–उत्तरा (१.१) | having goblets as chief items |
| इव | इव | like |
| रण-क्षितिः | रण–क्षिति (१.१) | the battlefield |
| शोणित-मद्य-कुल्या | शोणित–मद्य–कुल्या (१.१) | having rivers of blood-wine |
| रराज | रराज (√राज् कर्तरि लिट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | shone |
| मृत्योः | मृत्यु (६.१) | of Death |
| इव | इव | like |
| पान-भूमिः | पान–भूमि (१.१) | a drinking ground |
छन्दः
उपेन्द्रवज्रा [११: जतजगग]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| शि | ली | मु | खो | त्कृ | त्त | शि | रः | फ | ला | ढ्या |
| च्यु | तैः | शि | र | स्त्रै | श्च | ष | को | त्त | रे | व |
| र | ण | क्षि | तिः | शो | णि | त | म | द्य | कु | ल्या |
| र | रा | ज | मृ | त्यो | रि | व | पा | न | भू | मिः |
| ज | त | ज | ग | ग | ||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.