व्यूहावुभौ तावितरेतरस्मा-
द्भङ्गं जयं चापतुरव्यवस्थम् ।
पश्चात्पुरोमारुतयोः प्रवृद्धौ
पर्यायवृत्त्येव महार्णवोर्मी ॥
व्यूहावुभौ तावितरेतरस्मा-
द्भङ्गं जयं चापतुरव्यवस्थम् ।
पश्चात्पुरोमारुतयोः प्रवृद्धौ
पर्यायवृत्त्येव महार्णवोर्मी ॥
द्भङ्गं जयं चापतुरव्यवस्थम् ।
पश्चात्पुरोमारुतयोः प्रवृद्धौ
पर्यायवृत्त्येव महार्णवोर्मी ॥
अन्वयः
AI
तौ उभौ व्यूहौ पश्चात्-पुरो-मारुतयोः प्रवृद्धौ महार्णवोर्मी इव पर्यायवृत्त्या इतरेतरस्मात् अव्यवस्थम् भङ्गम् जयम् च आपतुः।
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः)
व्यूहाविति॥ तावुभौ व्यूहौ सेनासंघातौ।
व्यूहस्तु बलविन्यासः इत्यमरः (अमरकोशः २.८.७९ ) । पश्चात्पुरश्च यौ मारुतौ तयोः पर्यायवृत्त्या क्रमवृत्त्या प्रवृद्धौ महान्तावर्णवोर्मी महार्णवोर्मी इव। इतरेतरस्मादन्योन्यस्मादव्यवस्थं व्यवस्थारहितमनियतं जयं भङ्गं पराजयं चापतुः प्राप्तवन्तौ ॥
Summary
AI
The two opposing armies erratically experienced both defeat and victory from each other, just like two great ocean waves, swollen by winds blowing from front and behind, alternately rise and fall.
सारांश
AI
दोनों सेनाएँ हार और जीत के बीच झूल रही थीं। उनकी स्थिति समुद्र की उन लहरों के समान थी जो आगे और पीछे की वायु के प्रभाव से बारी-बारी से चढ़ती और उतरती हैं।
पदच्छेदः
AI
| व्यूहौ | व्यूह (१.२) | the two armies |
| उभौ | उभ (१.२) | both |
| तौ | तद् (१.२) | those |
| इतरेतरस्मात् | इतरेतर (५.१) | from each other |
| भङ्गम् | भङ्ग (२.१) | defeat |
| जयम् | जय (२.१) | victory |
| च | च | and |
| आपतुः | आपतुः (√आप् कर्तरि लिट् (परस्मै.) प्र.पु. द्वि.) | attained |
| अव्यवस्थम् | अव्यवस्थम् | erratically |
| पश्चात्पुरोमारुतयोः | पश्चात्–पुरस्–मारुत (६.२) | by winds from behind and front |
| प्रवृद्धौ | प्रवृद्ध (१.२) | swollen |
| पर्यायवृत्त्या | पर्यायवृत्ति (३.१) | by alternating action |
| इव | इव | like |
| महार्णवोर्मी | महा–अर्णव–ऊर्मि (१.२) | two great ocean waves |
छन्दः
इन्द्रवज्रा [११: ततजगग]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| व्यू | हा | वु | भौ | ता | वि | त | रे | त | र | स्मा |
| द्भ | ङ्गं | ज | यं | चा | प | तु | र | व्य | व | स्थम् |
| प | श्चा | त्पु | रो | मा | रु | त | योः | प्र | वृ | द्धौ |
| प | र्या | य | वृ | त्त्ये | व | म | हा | र्ण | वो | र्मी |
| त | त | ज | ग | ग | ||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.