अन्वयः
AI
परेण बले भग्ने अपि महौजाः अजः प्रत्यरिसैन्यम् एव ययौ। तु समीरणेन भूमौ (वह्निः) निवर्त्येत, (किन्तु) यतः कक्षः (अस्ति) ततः एव वह्निः (गच्छति)।
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः)
परेणेति॥ बले स्वलैन्ये परेण परबलेन भग्नेऽपि महौजा महाबलोऽजोऽरिसैन्यं प्रत्येव ययौ। तथा हि--समीरणेन वायुना धूमो निवर्त्येत कक्षादपसार्येत। वर्ततेर्ण्यन्तात्कर्मणि संभावनायां लिङ्। वह्निस्तु यतो यत्र कक्षस्तृणम्।
कक्षौ तु तृणवीरुधौ इत्यमरः। तत एव तत्रैव। प्रवर्तत इति शेषः। सार्वविभक्तिकस्तसिः ॥
Summary
AI
Even when his army was broken by the enemy, the mighty Aja advanced towards the enemy army itself. For, while a fire on bare ground might be turned back by the wind, it advances precisely where there is dry grass to consume.
सारांश
AI
अपनी सेना के तितर-बितर होने पर भी महाप्रतापी अज शत्रुओं की ओर वैसे ही बढ़े, जैसे वायु द्वारा पीछे धकेले जाने पर भी अग्नि सूखे घास के ढेर की ओर ही लपकती है।
पदच्छेदः
AI
| परेण | पर (३.१) | by the enemy |
| भग्ने | भग्न (√भञ्ज्+क्त, ७.१) | being broken |
| अपि | अपि | even |
| बले | बल (७.१) | army |
| महौजाः | महौजस् (१.१) | the mighty one |
| ययौ | ययौ (√या कर्तरि लिट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | went |
| अजः | अज (१.१) | Aja |
| प्रत्यरिसैन्यम् | प्रति–अरिसैन्य (२.१) | towards the enemy army |
| एव | एव | itself |
| भूमौ | भूमि (७.१) | on the ground |
| निवर्त्येत | निवर्त्येत (नि√वृत् भावकर्मणोः विधिलिङ् (आत्मने.) प्र.पु. एक.) | might be turned back |
| समीरणेन | समीरण (३.१) | by the wind |
| यतः | यतः | from where |
| तु | तु | but |
| कक्षः | कक्ष (१.१) | dry grass |
| ततः | ततः | from there |
| एव | एव | itself |
| वह्निः | वह्नि (१.१) | fire |
छन्दः
उपजातिः [११]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| प | रे | ण | भ | ग्ने | ऽपि | ब | ले | म | हौ | जा |
| य | या | व | जः | प्र | त्य | रि | सै | न्य | मे | व |
| भू | मो | नि | व | र्त्ये | त | स | मी | र | णे | न |
| य | त | स्तु | क | क्ष | स्त | त | ए | व | व | ह्निः |
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.