प्रियंवदात्प्राप्तमसौ कुमारः
प्रायुङ्क्त राजस्वधिराजसूनुः ।
गान्धर्वमस्त्रं कुसुमास्त्रकान्तः
प्रस्वापनं स्वप्ननिवृत्तलौल्यः ॥
प्रियंवदात्प्राप्तमसौ कुमारः
प्रायुङ्क्त राजस्वधिराजसूनुः ।
गान्धर्वमस्त्रं कुसुमास्त्रकान्तः
प्रस्वापनं स्वप्ननिवृत्तलौल्यः ॥
प्रायुङ्क्त राजस्वधिराजसूनुः ।
गान्धर्वमस्त्रं कुसुमास्त्रकान्तः
प्रस्वापनं स्वप्ननिवृत्तलौल्यः ॥
अन्वयः
AI
कुसुमास्त्रकान्तः, स्वप्न-निवृत्त-लौल्यः, राजसु अधिराजसूनुः असौ कुमारः (अजः) प्रियंवदात् प्राप्तम् प्रस्वापनम् गान्धर्वम् अस्त्रम् प्रायुङ्क्त।
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः)
प्रियंवदादिति। अधिराजसूनुर्महाराजपुत्रः कुसुमास्त्रकान्तो मदनसुन्दरः स्वप्ननिवृत्तलौल्यः स्वप्नवितृष्णः। जागरूक इत्यर्थः। असौ कुमारोऽजः प्रियंवदात्पूर्वोक्ताद्गन्धर्वात्प्राप्तं गान्धर्वं गन्धर्वदेवताकम्।
सास्य देवता (अष्टाध्यायी ४.२.२४ ) इत्यण्। प्रस्वापयतीति प्रस्वापनं निद्राजनकमस्त्रं राजसु प्रायुङ्क्त प्रयुक्तवान् ॥
Summary
AI
That prince Aja, son of the sovereign king among kings, charming as the god of love, and whose fickleness had ceased even in dreams, employed the sleep-inducing Gandharva weapon which he had received from the Gandharva Priyamvada.
सारांश
AI
कामदेव के समान सुंदर राजकुमार अज ने गंधर्व प्रियंवद से प्राप्त 'प्रस्वापन' नामक अस्त्र का प्रयोग विपक्षी राजाओं पर किया, जिससे वे सभी गहरी निद्रा में मग्न हो गए।
पदच्छेदः
AI
| प्रियंवदात् | प्रियंवद (५.१) | from Priyamvada |
| प्राप्तम् | प्राप्त (प्र√आप्+क्त, २.१) | obtained |
| असौ | अदस् (१.१) | that |
| कुमारः | कुमार (१.१) | prince |
| प्रायुङ्क्त | प्रायुङ्क्त (प्र√युज् कर्तरि लङ् (आत्मने.) प्र.पु. एक.) | employed |
| राजसु | राजन् (७.३) | among kings |
| अधिराजसूनुः | अधिराज–सूनु (१.१) | son of the sovereign king |
| गान्धर्वम् | गान्धर्व (२.१) | Gandharva |
| अस्त्रम् | अस्त्र (२.१) | weapon |
| कुसुमास्त्रकान्तः | कुसुमास्त्र–कान्त (१.१) | charming as the god of love |
| प्रस्वापनम् | प्रस्वापन (२.१) | sleep-inducing |
| स्वप्ननिवृत्तलौल्यः | स्वप्न–निवृत्त–लौल्य (१.१) | one whose fickleness had ceased even in dreams |
छन्दः
उपजातिः [११]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| प्रि | यं | व | दा | त्प्रा | प्त | म | सौ | कु | मा | रः |
| प्रा | यु | ङ्क्त | रा | ज | स्व | धि | रा | ज | सू | नुः |
| गा | न्ध | र्व | म | स्त्रं | कु | सु | मा | स्त्र | का | न्तः |
| प्र | स्वा | प | नं | स्व | प्न | नि | वृ | त्त | लौ | ल्यः |
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.