इतः परार्भकहार्यशस्त्रा-
न्वैदर्भि पश्यानुमता मयासि ।
एवंविधेनाहवचेष्टितेन
त्वं प्रार्थ्यसे हस्तगता ममैभिः ॥
इतः परार्भकहार्यशस्त्रा-
न्वैदर्भि पश्यानुमता मयासि ।
एवंविधेनाहवचेष्टितेन
त्वं प्रार्थ्यसे हस्तगता ममैभिः ॥
न्वैदर्भि पश्यानुमता मयासि ।
एवंविधेनाहवचेष्टितेन
त्वं प्रार्थ्यसे हस्तगता ममैभिः ॥
अन्वयः
AI
वैदर्भि! इतः परम् अर्भक-हार्य-शस्त्रान् (एतान्) पश्य। मया अनुमता असि। मम हस्तगता त्वम् एभिः एवंविधेन आहव-चेष्टितेन प्रार्थ्यसे।
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः)
इत इति॥ हे वैदर्भि इन्दुमति! इत इदानीमर्भकहार्यशस्त्रान् बालकापहार्यायुधान् पराञ्शत्रून्पश्य। मयाऽनुमतासि। द्रष्टुमिति शेषः। एभिर्नृपैरेवंविधेन निद्रारूपेणाहवचेष्टितेन रणकर्मणा मम हस्तगता। हस्तगतवद्दुर्ग्रहेत्यर्थः। त्वं प्रार्थ्यसे। अपजिहीर्ष्यस इत्यर्थः।
एवंविधेनइत्यत्र स्वहस्तनिर्देशेन सोपहासमुवाचेति द्रष्टव्यम् ॥
Summary
AI
"O Princess of Vidarbha, look at these kings, whose weapons can now be taken even by a child. You have my permission. Though you are already in my hands, they seek you with such battle-efforts as these!"
सारांश
AI
हे वैदर्भी! देखो, अब इन राजाओं के शस्त्र बालकों द्वारा भी छीने जा सकते हैं। यही वे लोग हैं जो युद्ध में मेरे अधिकार में आई हुई तुम्हें छीनने की इच्छा रखते थे।
पदच्छेदः
AI
| इतः | इतः | Henceforth |
| परम् | परम् | now |
| अर्भकहार्यशस्त्रान् | अर्भक–हार्य–शस्त्र (२.३) | those whose weapons can be taken by a child |
| वैदर्भि | वैदर्भि (८.१) | O Princess of Vidarbha |
| पश्य | पश्य (√दृश् कर्तरि लोट् (परस्मै.) म.पु. एक.) | see |
| अनुमता | अनुमत (अनु√मन्+क्त, १.१) | are permitted |
| मया | अस्मद् (३.१) | by me |
| असि | असि (√अस् कर्तरि लट् (परस्मै.) म.पु. एक.) | you are |
| एवंविधेन | एवंविध (३.१) | of this kind |
| आहवचेष्टितेन | आहव–चेष्टित (३.१) | by the battle-effort |
| त्वम् | युष्मद् (१.१) | you |
| प्रार्थ्यसे | प्रार्थ्यसे (प्र√अर्थ् भावकर्मणोः लट् (आत्मने.) म.पु. एक.) | are sought |
| हस्तगता | हस्तगत (१.१) | in my hand |
| मम | अस्मद् (६.१) | my |
| एभिः | इदम् (३.३) | by these |
छन्दः
इन्द्रवज्रा [११: ततजगग]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| इ | तः | प | रा | र्भ | क | हा | र्य | श | स्त्रा | |
| न्वै | द | र्भि | प | श्या | नु | म | ता | म | या | सि |
| ए | वं | वि | धे | ना | ह | व | चे | ष्टि | ते | न |
| त्वं | प्रा | र्थ्य | से | ह | स्त | ग | ता | म | मै | भिः |
| त | त | ज | ग | ग | ||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.