Loading data... On slow networks this could take a few minutes.
100%

इति शिरसि स वामं पादमाधाय राज्ञा-
मुदवहदनवद्यां तामवद्यादपेतः ।
रथतुरगरजोभिस्तस्य रूक्षालकाग्रा
समरविजयलक्ष्मीः सैव मूर्ता बभूव ॥

अन्वयः AI इति अवद्यात् अपेतः सः राज्ञाम् शिरसि वामम् पादम् आधाय ताम् अनवद्याम् उदवहत। तस्य रथ-तुरग-रजोभिः रूक्ष-अलक-अग्रा सा एव मूर्ता समर-विजय-लक्ष्मीः बभूव।
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः) इतीति॥ नोद्यते नोच्त इत्यवद्यं गर्ह्यम्। अवद्यपण्य- (अष्टाध्यायी ३.१.१०१ ) इत्यादिना निपातः। कुपूयकुत्सितावद्यखेटगर्ह्याणकाः समाः इत्यमरः (अमरकोशः ३.१.५४ ) । तस्मादपेतः। निर्दोष इत्यर्थः। सोऽज इति राज्ञां शिरसि वामं पादमाधायानवद्यामदोषां तामिन्दुमतीमुदवहदुपानयत्। आत्मसाञ्चकारेत्यर्थः। अयमर्थः तमुद्वहन्तं पथि भोजकन्याम्(७।३५)इत्यत्र न श्लिष्टः। तस्याजस्य रथतुरगाणां रजोभी रूक्षाणि परुषाण्यलकाग्राणि यस्याः सा सेन्दुमत्येव मूर्ता मूर्तिमती समरविजयलक्ष्मीर्बभूव। एतल्लाभादन्यः को विजयलक्ष्मीलाभ इत्यर्थः॥
Summary AI Thus, the blameless Aja, placing his left foot on the heads of the kings (in a gesture of conquest), married the flawless princess. She herself, with the tips of her hair roughened by the dust from his chariot and horses, became the very embodiment of his victory-fortune in battle.
सारांश AI पराजित राजाओं के मस्तक पर प्रतीकात्मक पैर रखकर निष्पाप अज ने इंदुमती को साथ लिया। रथों की धूल से धूसरित केशों वाली वह राजकुमारी साक्षात् साकार विजयलक्ष्मी जैसी लग रही थी।
पदच्छेदः AI
इतिइति Thus
शिरसिशिरस् (७.१) on the heads
सःतद् (१.१) he
वामम्वाम (२.१) left
पादम्पाद (२.१) foot
आधायआधाय (आ√धा+ल्यप्) having placed
राज्ञाम्राजन् (६.३) of the kings
उदवहतउदवहत (उत्√वह् कर्तरि लङ् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) married
अनवद्याम्अनवद्य (२.१) the flawless one
ताम्तद् (२.१) her
अवद्यात्अवद्य (५.१) from blame
अपेतःअपेत (अप√इ+क्त, १.१) free
रथतुरगरजोभिःरथतुरगरजस् (३.३) by the dust of the chariot and horses
तस्यतद् (६.१) his
रूक्षालकाग्रारूक्षअलकअग्र (१.१) she whose hair-tips were rough
समरविजयलक्ष्मीःसमरविजयलक्ष्मी (१.१) the goddess of victory in battle
सातद् (१.१) she
एवएव herself
मूर्तामूर्त (१.१) embodied
बभूवबभूव (√भू कर्तरि लिट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) became
छन्दः मालिनी [१५: ननमयय]
छन्दोविश्लेषणम्
१० ११ १२ १३ १४ १५
ति शि सि वा मं पा मा धा रा ज्ञा
मु द्यां ता द्या पे तः
तु जो भि स्त स्य रू क्षा का ग्रा
वि क्ष्मीः सै मू र्ता भू
About

Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.