अथ वीक्ष्य रघुः प्रतिष्ठितं
प्रकृतिष्वात्मजमात्मवत्तया ।
विषयेषु विनाशधर्मसु
त्रिदिवस्थेष्वपि निःस्पृहोऽभवत् ॥

अन्वयः AI अथ रघुः आत्मजम् आत्मवत्तया प्रकृतिषु प्रतिष्ठितम् वीक्ष्य, विनाश-धर्मसु त्रिदिव-स्थेषु विषयेषु अपि निःस्पृहः अभवत् ।

सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः) अथेति॥ अथ रघुरात्मजं पुत्रमात्मवत्तया। निर्विकारमनस्कतयेत्यर्थः।

उदयादिष्वविकृतिर्मनसः सत्त्वमुच्यते। आत्मवान्सत्त्ववानुक्तः

इत्युत्पलमालायाम्। प्रकृतिष्वमात्यादिषु प्रतिष्ठितं रूढमूलं वीक्ष्य ज्ञात्वा विनाशो धर्मो येषां तेषु विनाशधर्मसु। अनित्येष्वित्यर्थः। धर्मादनिच्केवलात् (अष्टाध्यायी ५.४.१२४ ) इत्यनिच्प्रत्ययः समासान्तः। त्रिदिवस्थेषु स्वर्गस्थेष्वपि विषयेषु शब्दादिषु निःस्पृहो निर्गतेच्छोऽभवत् ॥

Summary AI Then Raghu, seeing his son firmly established among the subjects due to his self-control, became free from desire for worldly objects, even those in heaven, which are all subject to eventual destruction.

सारांश AI अपने पुत्र को प्रजा में प्रतिष्ठित देख, आत्मज्ञानी रघु नाशवान सांसारिक और स्वर्ग के सुखों के प्रति भी पूर्णतः निःस्पृह हो गए।

पदच्छेदः AI

अथ	अथ	Then
वीक्ष्य	वीक्ष्य (वि√ईक्ष्+ल्यप्)	having seen
रघुः	रघु (१.१)	Raghu
प्रतिष्ठितम्	प्रतिष्ठित (प्रति√स्था+क्त, २.१)	established
प्रकृतिषु	प्रकृति (७.३)	among the subjects
आत्मजम्	आत्मज (२.१)	his son
आत्मवत्तया	आत्मवत्–ता (३.१)	due to his self-control
विषयेषु	विषय (७.३)	towards objects of enjoyment
विनाशधर्मसु	विनाश–धर्मन् (७.३)	which are subject to destruction
त्रिदिवस्थेषु	त्रिदिव–स्थ (७.३)	even those in heaven
अपि	अपि	even
निःस्पृहः	निःस्पृह (१.१)	free from desire
अभवत्	अभवत् (√भू कर्तरि लङ् (परस्मै.) प्र.पु. एक.)	became

छन्दः वियोगिनी []

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११
अ	थ	वी	क्ष्य	र	घुः	प्र	ति	ष्ठि	तं
प्र	कृ	ति	ष्वा	त्म	ज	मा	त्म	व	त्त	या
वि	ष	ये	षु	वि	ना	श	ध	र्म	सु
त्रि	दि	व	स्थे	ष्व	पि	निः	स्पृ	हो	ऽभ	वत्

Other texts to read

श्रीमद्भगवद्गीता

नैषधीयचरितम् श्रीहर्षः

About

Resources

Connect