अन्वयः
AI
युवा नृपतिः (अजः) प्रकृतीः अवेक्षितुम् व्यवहार-आसनम् आददे । प्रवयाः (रघुः) तु उपांशु धारणम् परिचेतुम् कुश-पूतम् विष्टरम् (आददे) ।
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः)
नृपतिरिति॥ युवा नृपति रजः प्रकृतीः प्रजाः कार्यार्थिनीरवेक्षितुम्। दुष्टादुष्टपरिज्ञानार्थमित्यर्थः। व्यवहारासनं धर्मासनम्। आददे स्वीचकार। प्रवयाः स्थविरो नृपती रघुस्तु।
प्रवयाः स्थविरो वृद्धः इत्यमरः (अमरकोशः २.६.४२ ) । धारणां चित्तस्यैकाग्रतां परिचेतुमभ्यसितुम्। उपांशु विजने। उपांशु विजने प्रोक्तम् इति हलायुधः। कुशैः पूतं विष्टरमासनमाददे। यमादिगुणसंयुक्ते मनसः स्थइतिरात्मनि। धारणा प्रोच्यते सद्भिर्योगशास्त्रविशारदैः ॥ इति वसिष्ठः ॥
Summary
AI
The young king (Aja) took to the throne of justice to look after his subjects. The old king (Raghu), however, took to a seat of sacred Kusha grass to practice silent meditation (dharana).
सारांश
AI
युवा राजा प्रजा के कार्यों के लिए न्याय के आसन पर बैठे, और वृद्ध रघु ध्यान का अभ्यास करने के लिए कुश के पवित्र आसन पर आसीन हुए।
पदच्छेदः
AI
| नृपतिः | नृपति (१.१) | the king |
| प्रकृतीः | प्रकृति (२.३) | the subjects |
| अवेक्षितुम् | अवेक्षितुम् (अव√ईक्ष्+तुमुन्) | to look after |
| व्यवहारासनम् | व्यवहार–आसन (२.१) | the throne of justice |
| आददे | आददे (आ√दा कर्तरि लिट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.) | took |
| युवा | युवन् (१.१) | the young |
| परिचेतुम् | परिचेतुम् (परि√चि+तुमुन्) | to practice |
| उपांशु | उपांशु | silent |
| धारणम् | धारण (+ल्युट्, २.१) | meditation |
| कुशपूतम् | कुश–पूत (√पूत+क्त, २.१) | purified by Kusha grass |
| प्रवयाः | प्रवयस् (१.१) | the old one |
| तु | तु | but |
| विष्टरम् | विष्टर (२.१) | a seat |
छन्दः
वियोगिनी []
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| नृ | प | तिः | प्र | कृ | ती | र | वे | क्षि | तुं | |
| व्य | व | हा | रा | स | न | मा | द | दे | यु | वा |
| प | रि | चे | तु | मु | पां | शु | धा | र | णां | |
| कु | श | पू | तं | प्र | व | या | स्तु | वि | ष्ट | रम् |
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.