अन्वयः
AI
हि नृप-सूनवः यत् दुरितैः अपि आत्मसात् कर्तुम् प्रयतन्ते, तत् उपस्थितम् अजः पितुः आज्ञा इति अग्रहीत्, न भोग-तृष्णया ।
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः)
दुरितैरिति॥ नृपसूनवो राजपुत्रा यद्राज्यं दुरितैरपि विषप्रयोगादिनिषिद्धोपायैरपि आत्मसात् स्वाधीनम्।
तदधीनवचने (अष्टाध्यायी ५.४.५४ ) इति सातिप्रत्ययः। कर्तुं प्रयतन्ते हि। प्रवर्तन्त एवेत्यर्थः। हि शब्दोऽवधारणे। हि हेताववधारेण इत्यमरः (अमरकोशः ३.३.२७२ ) । उपस्थितं स्वतःप्राप्तं तद्राज्यम्। अजः पितुराज्ञेति हेतोरग्रहीत् स्वीचकार। भोगतृष्णया तु नाग्रहीत् ॥
Summary
AI
That which princes strive to make their own even through sinful means, Aja accepted that very thing (the kingdom), which came to him on its own, as his father's command, not out of a thirst for enjoyment.
सारांश
AI
जिस राज्य के लिए अन्य राजकुमार पाप भी करते हैं, उसे अज ने पिता की आज्ञा मानकर स्वीकार किया, न कि भोग की इच्छा से।
पदच्छेदः
AI
| दुरितैः | दुरित (३.३) | by sinful deeds |
| अपि | अपि | even |
| कर्तुम् | कर्तुम् (√कृ+तुमुन्) | to make |
| आत्मसात् | आत्मसात् | one's own |
| प्रयतन्ते | प्रयतन्ते (प्र√यत् कर्तरि लट् (आत्मने.) प्र.पु. बहु.) | strive |
| नृपसूनवः | नृप–सूनु (१.३) | princes |
| हि | हि | for |
| यत् | यद् (२.१) | that which |
| तत् | तद् (२.१) | that |
| उपस्थितम् | उपस्थित (उप√स्था+क्त, २.१) | which had come on its own |
| अग्रहीत् | अग्रहीत् (√ग्रह् कर्तरि लङ् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | accepted |
| अजः | अज (१.१) | Aja |
| पितुः | पितृ (६.१) | of his father |
| आज्ञा | आज्ञा (१.१) | command |
| इति | इति | as |
| न | न | not |
| भोगतृष्णया | भोग–तृष्णा (३.१) | out of thirst for enjoyment |
छन्दः
वियोगिनी []
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| दु | रि | तै | र | पि | क | र्तु | मा | त्म | सा | |
| त्प्र | य | त | न्ते | नृ | प | सू | न | वो | हि | यत् |
| त | दु | प | स्थि | त | म | ग्र | ही | द | जः | |
| पि | तु | रा | ज्ञे | ति | न | भो | ग | तृ | ष्ण | या |
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.