अन्वयः

कदाचित् अवेक्षित-प्रजः सुप्रजाः सः (अजः) देव्या (इन्दुमत्या) सह नगर-उपवने विजहार, शची-सखः मरुतां पालयिता नन्दने इव ।

सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः)

स इति॥ अवेक्षितप्रजोऽकुतोभयत्वेनानुसंहितप्रजः। नित्यमसिच्प्रजामेधयोः (अष्टाध्यायी ५.४.१२२ ) इत्यसिच्प्रत्ययः। न केवलं स्त्रैण इति भावः। शोभना प्रजा यस्यासा सुप्रजाः सुपुत्रवान्। पुत्रन्यस्तभार इति भावः। सोऽजः कदाचिद्देव्या महिष्येन्दुमत्या सह नगरोपवने। नन्दने नन्दनाख्येऽमरावत्युपकण्ठवने शचीसखः। शच्या सहेत्यर्थः। मरुतां देवानां पालयितेन्द्र इव। विजहार चिक्रीड॥

English Summary

Once, Aja, blessed with a good son and having delegated the care of his subjects, sported with his queen in the city garden, just as Indra, the protector of the gods and companion of Shachi, does in the Nandana garden.

पदच्छेदः

सः	तद् (१.१)	he (Aja)
कदाचित्	कदाचित्	once
अवेक्षितप्रजः	अवेक्षित–प्रजा (१.१)	one who had delegated the care of his subjects
सह	सह	with
देव्या	देवी (३.१)	his queen (Indumati)
विजहार	विजहार (वि√हृ कर्तरि लिट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.)	sported
सुप्रजाः	सु–प्रजा (१.१)	blessed with a good son
नगरोपवने	नगर–उपवन (७.१)	in the city garden
शचीसखः	शची–सखि (१.१)	the companion of Shachi (Indra)
मरुतां	मरुत् (६.३)	of the gods
पालयिता	पालयितृ (१.१)	the protector
इव	इव	like
नन्दने	नन्दन (७.१)	in the Nandana garden

छन्दः

वियोगिनी []

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११
स	क	दा	चि	द	वे	क्षि	त	प्र	जः
स	ह	दे	व्या	वि	ज	हा	र	सु	प्र	जाः
न	ग	रो	प	व	ने	श	ची	स	खो
म	रु	तां	पा	ल	यि	ते	व	न	न्द	ने