अन्वयः
AI
करण-उज्झितेन वपुषा निपतन्ती सा पतिम् अपि अपातयत् । ननु दीप-अर्चिः तैल-निषेक-बिन्दुना सह मेदिनीम् उपैति ।
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः)
वपुषेति॥ करणैरिन्द्रियैरुज्झितेन मुक्तेन।
करणं साधकतमं क्षेत्रगात्रेन्द्रियेष्वपि इत्यमरः (अमरकोशः ३.३.६१ ) । वपुषा निपतन्ती सेन्दुमती पतिमजमप्यपातयत् पातयति स्म। तथा हि-निषिच्यत इति निषेकः। तैलस्य निषेकस्तैलनिषेकः। क्षरत्तैलमित्यर्थः। तस्य बिन्दुना सह दीपार्चिर्दीपज्वाला मेदिनीं भुवमुपैति ननूपैत्येव। ननुअत्रावधारणे। प्रश्नावधारणानुज्ञानुनयामन्त्रणे ननु इत्यमरः (अमरकोशः ३.३.२६३ ) । इन्दुमत्या दीपार्चिरुपमानम्। अजस्य तैलबिन्दुः। तत एव तस्या जीवितसमाप्तिस्तस्य जीवितशेषश्च सूच्यते ॥
Summary
AI
As she was falling with her body bereft of senses, she caused her husband also to fall. Indeed, doesn't the flame of a lamp fall to the earth along with the last drop of oil?
सारांश
AI
चेतनाहीन शरीर के साथ गिरती हुई इन्दुमती ने अपने पति अज को भी साथ ही गिरा दिया, जैसे तेल की गिरती बूंद के साथ दीपक की लौ भी नीचे आ जाती है।
पदच्छेदः
AI
| वपुषा | वपुस् (३.१) | with her body |
| करणोज्झितेन | करण–उज्झित (३.१) | bereft of senses |
| सा | तद् (१.१) | she |
| निपतन्ती | निपतन्ती (नि√पत्+शतृ, १.१) | falling |
| पतिम् | पति (२.१) | her husband |
| अपि | अपि | also |
| अपातयत् | अपातयत् (√पत् +णिच् कर्तरि लङ् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | caused to fall |
| ननु | ननु | is it not that |
| तैलनिषेकबिन्दुना | तैल–निषेक–बिन्दु (३.१) | with the drop of oil-infusion |
| सह | सह | with |
| दीपार्चिः | दीप–अर्चिस् (१.१) | the flame of a lamp |
| उपैति | उपैति (उप√इ कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | reaches |
| मेदिनीम् | मेदिनी (२.१) | the earth |
छन्दः
वियोगिनी []
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| व | पु | षा | क | र | णो | ज्झि | ते | न | सा | |
| नि | प | त | न्ती | प | ति | म | प्य | पा | त | यत् |
| न | नु | तै | ल | नि | षे | क | बि | न्दु | ना | |
| स | ह | दी | पा | र्चि | रु | पै | ति | मे | दि | नीम् |
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.