इदमुच्छ्वसितालकं मुखं
तव विश्रान्तकथं दुनोति माम् ।
निशि सुप्तमिवैकपङ्कजं
विरताभ्यन्तरषट्पदस्वनम् ॥

अन्वयः AI तव इदम् उच्छ्वसित-अलकम्, विश्रान्त-कथम् मुखम्, निशि विरत-अभ्यन्तर-षट्पद-स्वनम् सुप्तम् एक-पङ्कजम् इव, माम् दुनोति ।
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः) इदमिति॥ इदमुच्छ्वसितालकं चलितचूर्णकुन्तलं विश्रान्तकथं निवृत्तसंलापं तव मुखम्। निशि रात्रौ सुप्तं निमीलितं विरतोऽभ्यन्तराणामन्तर्वर्तिनां षट्पदानां स्वनो यत्र तत्। निःशब्दभृङ्गमित्यर्थः। एकपङ्कजमद्वितीयं पद्ममिव। मां दुनोति परितापयति ॥
Summary AI This face of yours, with its dishevelled hair and silenced speech, pains me like a solitary lotus sleeping at night, from which the humming of the bees within has ceased.
सारांश AI बिखरी हुई अलकों वाला और वार्तालाप से शून्य तुम्हारा यह मुख मुझे वैसे ही पीड़ित कर रहा है जैसे रात में सोया हुआ वह कमल, जिसमें भौरों का गुंजन बंद हो गया हो।
पदच्छेदः AI
इदम्इदम् (१.१) This
उच्छ्वसितालकम्उच्छ्वसितअलक (१.१) with dishevelled hair
मुखम्मुख (१.१) face
तवयुष्मद् (६.१) your
विश्रान्तकथम्विश्रान्तकथ (१.१) from which talk has ceased
दुनोतिदुनोति (√दु कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) pains
माम्अस्मद् (२.१) me
निशिनिशा (७.१) at night
सुप्तम्सुप्त (√स्वप्+क्त, १.१) sleeping
इवइव like
एकपङ्कजम्एकपङ्कज (१.१) a solitary lotus
विरताभ्यन्तरषट्पदस्वनम्विरतअभ्यन्तरषट्पदस्वन (१.१) from which the humming of bees inside has ceased
छन्दः वियोगिनी []
छन्दोविश्लेषणम्
१० ११
मु च्छ्व सि ता कं मु खं
वि श्रा न्त थं दु नो ति माम्
नि शि सु प्त मि वै ङ्क जं
वि ता भ्य न्त ट्प स्व नम्
About

Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.