इयमप्रतिबोधशायिनीं
रशना त्वां प्रथमा रहःसखी ।
गतिविभ्रमसादनीरवा
न शुचा नानु मृतेन वक्ष्यते ॥

अन्वयः AI प्रथमा रहः-सखी, गति-विभ्रम-साद-नीरवा इयम् रशना, अप्रतिबोध-शायिनीम् त्वाम् शुचा न अनुवक्ष्यते, मृतेन (सह) अपि न ।
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः) इयमिति॥ इयं प्रथमाऽऽद्या रहःसखी। सुरतसमयेऽप्यनुयानादिति भावः। गतिविभ्रमसादेन नीरवा विलासोपरमेण निःशब्दा रशना मेखलाऽप्रतिबोधमपुनरुद्बोधं यथा तथा शायिनीम्। मृतामित्यर्थः। त्वामनु त्वया सह। तृतीयार्थे (अष्टाध्यायी १.४.८५ ) इत्यनुशब्दस्य कर्मप्रवचनीयत्वात् द्वितीया। शुचा शोकेन मृतेव न लक्ष्यत इति न। लक्ष्यत एवेत्यर्थः। संभाव्यनिषेधनिवर्तनाय द्वौ प्रतिषेधौ ॥
Summary AI This girdle, your foremost secret companion, now silent because your graceful movements have ceased, will not follow you—who are sleeping without waking—out of grief, nor will it accompany you in death.
सारांश AI तुम्हारी यह करधनी, जो एकांत की सखी थी और जिसकी ध्वनि तुम्हारी चाल के साथ गूंजती थी, अब तुम्हारे शांत होने पर मौन है और तुम्हारे पीछे प्राण नहीं त्याग रही।
पदच्छेदः AI
इयम्इदम् (१.१) This
अप्रतिबोधशायिनीम्अप्रतिबोध–शायिनी (२.१) you who are sleeping without waking
रशनारशना (१.१) girdle
त्वाम्युष्मद् (२.१) you
प्रथमाप्रथम (१.१) foremost
रहःसखीरहस्सखी (१.१) secret companion
गतिविभ्रमसादनीरवागतिविभ्रमसाद–नीरवा (१.१) silent due to the cessation of your graceful movements
not
शुचाशुच् (३.१) out of grief
not
अनुअनु after
मृतेनमृत (√मृ+क्त, ३.१) in death
वक्ष्यतेवक्ष्यते (√वह् कर्तरि लृट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.) will follow
छन्दः वियोगिनी []
छन्दोविश्लेषणम्
१० ११
प्र ति बो शा यि नीं
ना त्वां प्र मा हः खी
ति वि भ्र सा नी वा
शु चा ना नु मृ ते क्ष्य ते
About

Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.