अन्वयः
AI
तत् तद्-अपाय-चिन्तया अलम् । उत्पत्तिमताम् विपद् उपस्थिता (एव) । त्वया इयम् वसुधा अवेक्ष्यताम् । हि नृपाः वसुमत्या कलत्रिणः (भवन्ति) ।
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः)
तदिति॥ तत्तस्मात्तस्या अपायचिन्तयाऽलम्। तस्य मरणं न चिन्त्यमित्यर्थः। निषेधक्रियां प्रति करणत्वाञ्चिन्तयेति तृतीया। कुतो न चिन्त्यमत आह-उत्पत्तिमतां जन्मवतां विपद्विपत्तिरुपस्थिता सिद्धा। जातस्य हि ध्रुवो मृत्युरित्यर्थः। तथापि कलत्ररहितस्य किं जीवितेन तत्राह-त्वयेयं वसुधा भूमिरवेक्ष्यतां पाल्यताम्। हि यस्मान्नृपा वसुमत्यां पृथिव्या कलत्रिणः कलत्रवन्तः। अतो न शोचितव्यमित्यर्थः॥
Summary
AI
Therefore, enough with grieving her death. Calamity is inevitable for all who are born. This earth should be looked after by you. Indeed, kings are said to have the earth itself as their wife.
सारांश
AI
अतः उनके वियोग की चिंता छोड़ दें, क्योंकि जन्म लेने वालों पर विपत्ति आना निश्चित है। अब आप इस पृथ्वी का पालन करें, क्योंकि राजाओं की वास्तविक पत्नी तो यह वसुधा ही है।
पदच्छेदः
AI
| तत् | तत् | Therefore |
| अलम् | अलम् | enough |
| तत्-अपाय-चिन्तया | तद्–अपाय–चिन्ता (३.१) | with the thought of her demise |
| विपद् | विपद् (१.१) | calamity |
| उत्पत्तिमताम् | उत्पत्तिमत् (६.३) | for those who are born |
| उपस्थिता | उपस्थित (उप√स्था+क्त, १.१) | is inevitable |
| वसुधा | वसुधा (१.१) | the earth |
| इयम् | इदम् (१.१) | this |
| अवेक्ष्यताम् | अवेक्ष्यताम् (अव√ईक्ष् भावकर्मणोः लोट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.) | should be looked after |
| त्वया | युष्मद् (३.१) | by you |
| वसुमत्या | वसुमती (३.१) | with the earth |
| हि | हि | for |
| नृपाः | नृप (१.३) | kings |
| कलत्रिणः | कलत्रिन् (१.३) | are considered to have wives |
छन्दः
वियोगिनी []
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| त | द | लं | त | द | पा | य | चि | न्त | या | |
| वि | प | दु | त्प | त्ति | म | ता | मु | प | स्थि | ता |
| व | सु | धे | य | म | वे | क्ष्य | तां | त्व | या | |
| व | सु | म | त्या | हि | नृ | पाः | क | ल | त्रि | णः |
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.