अन्वयः
AI
अपशोक-मनाः (भूत्वा) कुटुम्बिनीम् निवाप-दत्तिभिः अनुगृह्णीष्व । किल अति-संततम् स्वजन-अश्रु प्रेतम् दहति इति प्रचक्षते ।
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः)
अपेति॥ किंतु, अपशोकमना निर्दुःखचित्तः सन् कुटुम्बिनीं पत्नीं निवापदत्तिभिः पिण्डोदकादिदानैरनुगृह्णीष्व। तर्पयेत्यर्थः। अन्यथा दोषमाह-अतिसंततमविच्छिन्नं स्वजनानां बन्धूनाम्।
बन्धुस्वस्वजनाः समाः इत्यमरः (अमरकोशः २.६.३४ ) । अश्रु कर्तृ प्रेतं मृतं दहतीति प्रचक्षते मन्वादयः किल। अत्र याज्ञवल्क्यः (याज्ञ.प्राय.१।११)-श्लेष्माश्रु बन्धिभिर्मुक्तं प्रेतो भुङ्क्ते यतोऽवशः। अतो न रोदितव्यं हि क्रियाः कार्याः स्वशक्तितः ॥ इति ॥
Summary
AI
Free your mind from sorrow and honour your deceased wife with funeral offerings. It is said that the excessively flowing tears of relatives burn the spirit of the departed.
सारांश
AI
शोक त्यागकर श्राद्ध आदि क्रियाओं द्वारा अपनी पत्नी पर अनुग्रह करें, क्योंकि कहा जाता है कि स्वजनों के निरंतर बहते हुए आँसू मृत आत्मा को कष्ट देते हैं।
पदच्छेदः
AI
| अपशोक-मनाः | अपशोक–मनस् (१.१) | one whose mind is free from grief |
| कुटुम्बिनीम् | कुटुम्बिनी (२.१) | the deceased wife |
| अनुगृह्णीष्व | अनुगृह्णीष्व (अनु√ग्रह् कर्तरि लोट् (आत्मने.) म.पु. एक.) | favour |
| निवाप-दत्तिभिः | निवाप–दत्ति (३.३) | with offerings of funeral oblations |
| स्वजन-अश्रु | स्वजन–अश्रु (१.१) | the tears of one's own people |
| किल | किल | it is said |
| अति-संततम् | अतिसंतत (२.१) | excessively flowing |
| दहति | दहति (√दह् कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | burns |
| प्रेतम् | प्रेत (२.१) | the deceased spirit |
| इति | इति | thus |
| प्रचक्षते | प्रचक्षते (प्र√चक्ष् कर्तरि लट् (आत्मने.) प्र.पु. बहु.) | they say |
छन्दः
वियोगिनी []
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| अ | प | शो | क | म | नाः | कु | टु | म्बि | नी | |
| म | नु | गृ | ह्णी | ष्व | नि | वा | प | द | त्ति | भिः |
| स्व | ज | ना | श्रु | कि | ला | ति | सं | त | तं | |
| द | ह | ति | प्रे | त | मि | ति | प्र | च | क्ष | ते |
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.