अन्वयः
AI
सः महार्णवरोधसः, सचिवकारितबालसुताञ्जलीन् अनलकान् सपत्नपरिग्रहान् समनुकम्प्य, अलकोपमां पुरीं निववृते ।
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः)
निववृत इति॥ स दशरथः सचिवैः संप्रयोजितैः कारिता बालसुतानामञ्जलयो यैस्तान्। स्वयमसंमुखागतानित्यर्थः। अनलकान्हतभर्तृकतयालकसंस्कारशून्यान्। सपत्नपरिग्रहाञ्छत्रुपत्नीः।
पत्नीपरिजनादनमूलशापाः परिग्रहाः इत्यमरः। समनुकम्प्यानुगृह्य। अलकानवमामलकानगरादन्यूनां पुरीमयोध्यां प्रति महार्णवानां रोधसः पर्यन्तान्निववृते। शरणागतवत्सल इति भावः ॥
Summary
AI
Having returned from the shores of the great ocean, and having taken pity on the wives of his enemies (who, with dishevelled hair, had their young sons offer salutations through ministers), he (Dasharatha) came back to his city, which was comparable to Alaka.
सारांश
AI
शत्रुओं को परास्त करने के बाद दशरथ ने उनके परिवारों के प्रति करुणा दिखाई और फिर अलकापुरी जैसी वैभवशाली अपनी नगरी अयोध्या में प्रवेश किया।
पदच्छेदः
AI
| निववृते | निववृते (नि√वृत् कर्तरि लिट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.) | returned |
| सः | तद् (१.१) | he |
| महार्णवरोधसः | महा–अर्णव–रोधस् (५.१) | from the shore of the great ocean |
| सचिवकारितबालसुताञ्जलीन् | सचिव–कारित–बाल–सुत–अञ्जलि (२.३) | those whose young sons were made to offer salutations by ministers |
| समनुकम्प्य | समनुकम्प्य (सम्+अनु√कम्प्+ल्यप्) | having pitied |
| सपत्नपरिग्रहान् | सपत्न–परिग्रह (२.३) | the wives of his enemies |
| अनलकान् | अ–अलक (२.३) | with dishevelled hair |
| अलकोपमाम् | अलका–उपमा (२.१) | comparable to Alaka |
| पुरीम् | पुरि (२.१) | to the city |
छन्दः
द्रुतविलम्बितम् [१२: नभभर]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| नि | व | वृ | ते | स | म | हा | र्ण | व | रो | ध | सः |
| स | चि | व | का | रि | त | बा | ल | सु | ता | ञ्ज | लीन् |
| स | म | नु | क | म्प्य | स | प | त्न | प | रि | ग्र | हा |
| न | न | ल | का | न | ल | का | न | व | मां | पु | रीम् |
| न | भ | भ | र | ||||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.