Loading data... On slow networks this could take a few minutes.
100%

तमपहाय ककुत्स्थकुलोद्भवं
पुरुषमात्मभवं च पतिव्रता ।
नृपतिमन्यमसेवत देवता
सकमला कमलाघवमर्थिषु ॥

अन्वयः AI पतिव्रता सकमला देवता, पुरुषम् आत्मभवम् च अपहाय, अर्थिषु अकमलाघवं तं ककुत्स्थकुलोद्भवम् एव असेवत, अन्यं नृपतिं न असेवत ।
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः) तमिति॥ पत्यौ व्रतं नियमो यस्याः सा पतिव्रता सकमला कमलहस्ता देवता लक्ष्मीरर्थिषु विषयेऽलाघवं लघुत्वरहितम्। अपराङ्मुखमित्यर्थः। ककुत्स्थकुलोद्भवं तं दशरथमात्मभवं पुरुषं विष्णुं चापहाय त्यक्त्वा। अन्यं कं नृपतिमसेवत? कमपि नासेवतेत्यर्थः। विष्णाविव विष्णुतुल्ये तस्मिन्नपि श्रीः स्थिराभूदित्यर्थः ॥
Summary AI The chaste goddess Lakshmi, holding her lotus, served no other king except for him (Dasharatha), born in Kakutstha's line—who was never fickle towards supplicants—and the self-born Brahma.
सारांश AI याचकों के प्रति परम उदार दशरथ को छोड़कर राजलक्ष्मी किसी अन्य राजा के पास नहीं गई, जैसे कोई पतिव्रता स्त्री अपने पति के अतिरिक्त किसी अन्य का वरण नहीं करती।
पदच्छेदः AI
तम्तद् (२.१) him
अपहायअपहाय (अप√हा+ल्यप्) except for
ककुत्स्थकुलोद्भवम्ककुत्स्थकुलउद्भव (२.१) born in the family of Kakutstha
पुरुषम्पुरुष (२.१) the Person
आत्मभवम्आत्मन्भव (२.१) the Self-born (Brahma)
and
पतिव्रतापतिव्रता (१.१) the chaste one
not
अन्यम्अन्य (२.१) other
असेवतअसेवत (√सेव् कर्तरि लङ् (आत्मने.) प्र.पु. एक.) did serve
देवतादेवता (१.१) the goddess (Lakshmi)
सकमलासहकमल (१.१) with a lotus
कमलाघवम्कमलाघव (२.१) fickleness
अर्थिषुअर्थिन् (७.३) towards supplicants
छन्दः द्रुतविलम्बितम् [१२: नभभर]
छन्दोविश्लेषणम्
१० ११ १२
हा कु त्स्थ कु लो द्भ वं
पु रु मा त्म वं ति व्र ता
नृ ति न्य से दे ता
ला ला र्थि षु
About

Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.