Loading data... On slow networks this could take a few minutes.
100%

अथ समाववृते कुसुमैर्नवै-
स्तमिव सेवितुमेकनराधिपम् ।
यमकुबेरजसेश्वरवज्रिणां
समधुरं मधुरञ्चितविक्रमम् ॥

अन्वयः AI अथ मधुः (वसन्तर्तुः) नवैः कुसुमैः, यमकुबेरजलेश्वरवज्रिणां समधुरम् अञ्चितविक्रमम् एकनराधिपं तं (दशरथं) सेवितुम् इव समाववृते ।
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः) अथेति॥ अथ यमकुबेरजलेश्वरवज्रिणां धर्मराजधनदवरुणामरेन्द्राणां समा धूर्भाो यस्य स समधुरः। माध्यस्थवितरणसंनियमनैश्वर्यैस्तुल्यकक्ष इत्यर्थः। ऋक्पूरब्धूः- (अष्टाध्यायी ५.४.७४ ) इत्यादिना समासान्तोऽच्प्रत्ययः। तं समधुरम्। अञ्चितविक्रमं पूजितपराक्रममेकनराधिपं तं दशरथं सेवितुमिव। मधुर्वसन्तः। अथ पुष्परसे मधुः। दैत्ये चैत्रे वसन्ते च मधुः इति विश्वः। नवैः कुसुमैरुपलक्षितः सन्, समाववृत्ते समागतः। रिक्तहस्तेन नोपेयाद्राजानं देवतां गुरुम् इति वचनात्पुष्पसमेतो राजानं सेवितुमागत इत्यर्थः ॥
Summary AI Then, the spring season, with its new flowers, surrounded that sole monarch Dasharatha—who was of celebrated valor and bore a yoke equal to that of Yama, Kubera, Varuna, and Indra—as if to serve him.
सारांश AI यम, कुबेर, वरुण और इंद्र के समान प्रतापी उस अद्वितीय राजा की सेवा के लिए नवीन पुष्पों के साथ वसंत ऋतु का आगमन हुआ।
पदच्छेदः AI
अथअथ then
समाववृतेसमाववृते (सम्+आ√वृत् कर्तरि लिट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.) surrounded
कुसुमैःकुसुम (३.३) with flowers
नवैःनव (३.३) new
तम्तद् (२.१) him
इवइव as if
सेवितुम्सेवितुम् (√सेव्+तुमुन्) to serve
एकनराधिपम्एकनरअधिप (२.१) the sole monarch
यमकुबेरजलेश्वरवज्रिणाम्यमकुबेरजलेश्वरवज्रिन् (६.३) of Yama, Kubera, Varuna, and Indra
समधुरम्समधुरा (२.१) bearing an equal yoke
मधुःमधु (१.१) the spring season
अञ्चितविक्रमम्अञ्चितविक्रम (२.१) of celebrated valor
छन्दः द्रुतविलम्बितम् [१२: नभभर]
छन्दोविश्लेषणम्
१० ११ १२
मा वृ ते कु सु मै र्न वै
स्त मि से वि तु मे रा धि पम्
कु बे से श्व ज्रि णां
धु रं धु ञ्चि वि क्र मम्
About

Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.