जिगमिषुर्धनदाध्युषितां दिशं
रथयुजा परिवर्तितवाहनः ।
दिनमुखानि रविर्हिमनिग्रहै-
र्विमलयन्मलयं नगमत्यजत् ॥
जिगमिषुर्धनदाध्युषितां दिशं
रथयुजा परिवर्तितवाहनः ।
दिनमुखानि रविर्हिमनिग्रहै-
र्विमलयन्मलयं नगमत्यजत् ॥
रथयुजा परिवर्तितवाहनः ।
दिनमुखानि रविर्हिमनिग्रहै-
र्विमलयन्मलयं नगमत्यजत् ॥
अन्वयः
AI
हिमनिग्रहैः दिनमुखानि विमलयन्, रथयुजा परिवर्तितवाहनः (सन्) धनदाध्युषितां दिशं जिगमिषुः रविः मलयं नगम् अत्यजत्।
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः)
जिगमिषुरिति॥ धनदाध्युषितां कुबेराधिष्ठितां दिशं जिगमिषुर्गन्तुमिच्छुः। रथयुजा सारथिनारुणेन परिवर्तितवाहनो निवर्तिताश्वो रविः। हिमस्य निग्रहैर्निराकरणैर्दिनमुखानि प्रभातानि विमलयन्विशदयन् मलयं नगं मलयाचलमत्यजत्। दक्षिणां दिशमत्याक्षीदित्यर्थः ॥
Summary
AI
The sun, wishing to go to the northern direction inhabited by Kubera, had his horses changed by his charioteer. While making the mornings clear of frost, he departed from the Malaya mountain.
सारांश
AI
उत्तर दिशा की ओर जाने के इच्छुक सूर्य ने पाले को समाप्त कर प्रातः काल को निर्मल किया और मलय पर्वत का परित्याग कर दिया।
पदच्छेदः
AI
| जिगमिषुः | जिगमिषु (√गम्+सन्+उ, १.१) | desirous of going |
| धनदाध्युषितां | धनद–अध्युषित (अधि√वस्+क्त, २.१) | inhabited by Kubera |
| दिशं | दिश् (२.१) | direction |
| रथयुजा | रथयुज् (३.१) | by the charioteer |
| परिवर्तितवाहनः | परिवर्तित (परि√वृत्+क्त)–वाहन (१.१) | one whose vehicle was changed |
| दिनमुखानि | दिन–मुख (२.३) | the beginnings of the days |
| रविः | रवि (१.१) | the sun |
| हिमनिग्रहैः | हिम–निग्रह (३.३) | by the suppression of frost |
| विमलयन् | विमलयत् (वि√मल्+णिच्+शतृ, १.१) | making clear |
| मलयं | मलय (२.१) | the Malaya mountain |
| नगम् | नग (२.१) | mountain |
| अत्यजत् | अत्यजत् (अति√त्यज् कर्तरि लङ् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | left |
छन्दः
द्रुतविलम्बितम् [१२: नभभर]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| जि | ग | मि | षु | र्ध | न | दा | ध्यु | षि | तां | दि | शं |
| र | थ | यु | जा | प | रि | व | र्ति | त | वा | ह | नः |
| दि | न | मु | खा | नि | र | वि | र्हि | म | नि | ग्र | है |
| र्वि | म | ल | य | न्म | ल | यं | न | ग | म | त्य | जत् |
| न | भ | भ | र | ||||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.