कुसुमजन्म ततो नवपल्लवा-
स्तदनु षट्पदकोकिलकूजितम् ।
इति यथाक्रममाविरभून्मधु-
द्रुमवतीमवतीर्य वनस्थलीम् ॥
कुसुमजन्म ततो नवपल्लवा-
स्तदनु षट्पदकोकिलकूजितम् ।
इति यथाक्रममाविरभून्मधु-
द्रुमवतीमवतीर्य वनस्थलीम् ॥
स्तदनु षट्पदकोकिलकूजितम् ।
इति यथाक्रममाविरभून्मधु-
द्रुमवतीमवतीर्य वनस्थलीम् ॥
अन्वयः
AI
ततः द्रुमवतीं वनस्थलीम् अवतीर्य मधुः इति यथाक्रमम् आविः अभूत् - कुसुमजन्म, तदनु नवपल्लवाः, (तदनु) षट्पदकोकिलकूजितम्।
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः)
कुसुमेति॥ आदौ कुसुमजन्म। ततो नवपल्लवाः। तदनु।
अनुर्लक्षणे (अष्टाध्यायी १.४.८४ ) इति कर्मप्रवचनीयत्वाद्द्वितीया। यथासंख्यं तदुभयानन्तरं षट्पदानां कोकिलानां च कूजितम्। इत्येवंप्रकारेण यथाक्रमं क्रममनतिक्रम्य द्रुमवतीं द्रुमभूयिष्ठां वनस्थलीमवतीर्य मधुर्वसन्त आविरभूत्। केषाचिद्द्रुमामां पल्लवप्राथम्यात्केषांचित्कुसुमप्राथम्यान्नोक्तक्रमस्य दृष्टविरोधः ॥
Summary
AI
Then, descending into the forest land full of trees, the spring season appeared in its proper sequence: first, the blossoming of flowers, then new sprouts, and after that, the humming of bees and the cooing of cuckoos.
सारांश
AI
वनस्थली में वसंत का आगमन क्रमशः हुआ; पहले पुष्प खिले, फिर नवीन पल्लव आए और अंत में भौरों एवं कोयलों का गुंजन सुनाई दिया।
पदच्छेदः
AI
| कुसुमजन्म | कुसुम–जन्म (१.१) | the birth of flowers |
| ततः | ततः | then |
| नवपल्लवाः | नव–पल्लव (१.३) | new sprouts |
| तदनु | तदनु | after that |
| षट्पदकोकिलकूजितम् | षट्पद–कोकिल–कूजित (१.१) | the humming of bees and cooing of cuckoos |
| इति | इति | thus |
| यथाक्रमम् | यथाक्रमम् | in due order |
| आविः | आविस् | manifest |
| अभूत् | अभूत् (√भू कर्तरि लङ् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | became |
| मधुः | मधु (१.१) | the spring season |
| द्रुमवतीम् | द्रुमवती (२.१) | full of trees |
| अवतीर्य | अवतीर्य (अव√तृ+ल्यप्) | having descended |
| वनस्थलीम् | वनस्थली (२.१) | into the forest land |
छन्दः
द्रुतविलम्बितम् [१२: नभभर]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| कु | सु | म | ज | न्म | त | तो | न | व | प | ल्ल | वा |
| स्त | द | नु | ष | ट्प | द | को | कि | ल | कू | जि | तम् |
| इ | ति | य | था | क्र | म | मा | वि | र | भू | न्म | धु |
| द्रु | म | व | ती | म | व | ती | र्य | व | न | स्थ | लीम् |
| न | भ | भ | र | ||||||||
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.