कुसुममेव न केवलमार्तवं
नवमशोकतरोः स्मरदीपनम् ।
किसलयप्रसवोऽपि विलासिनां
मदयिता दयिताश्रवणार्पितः ॥

अन्वयः AI अशोक-तरोः केवलम् आर्तवं नवं कुसुमम् एव स्मरदीपनं न, अपि तु दयिताश्रवणार्पितः किसलयप्रसवः अपि विलासिनां मदयिता (अभूत्)।
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः) कुसुममिति॥ ऋतुरस्य प्राप्त आर्तवम्। ऋतोरण् (अष्टाध्यायी ५.१.१०५ ) इत्यण्। नवं प्रत्यग्रमशोकतरोः केवलं कुसुममेव स्मरदीपनमुद्दीपनं न। किंतु विलासिनां मदयिता मदजनको दयिताश्रवणार्पितः किसलयप्रसवोऽपि पल्लवसंतानोऽपि स्मरदीपनोऽभवत् ॥
Summary AI It was not merely the new, seasonal flower of the Ashoka tree that kindled desire; the cluster of fresh sprouts, when placed on a beloved's ear, also became an intoxicant for lovers.
सारांश AI अशोक के केवल नए फूल ही कामोत्तेजक नहीं थे, बल्कि स्त्रियों के कानों पर सजे उसके नवीन पल्लव भी प्रेमियों को मदमस्त करने वाले थे।
पदच्छेदः AI
कुसुमम्कुसुम (१.१) the flower
एवएव only
not
केवलम्केवलम् only
आर्तवम्आर्तव (१.१) seasonal
नवम्नव (१.१) new
अशोकतरोःअशोकतरु (६.१) of the Ashoka tree
स्मरदीपनम्स्मरदीपन (१.१) kindler of desire
किसलयप्रसवःकिसलयप्रसव (१.१) the cluster of sprouts
अपिअपि also
विलासिनांविलासिन् (६.३) of the lovers
मदयितामदयितृ (१.१) an intoxicator
दयिताश्रवणार्पितःदयिताश्रवणअर्पित (√ऋ+क्त, १.१) placed on the beloved's ear
छन्दः द्रुतविलम्बितम् [१२: नभभर]
छन्दोविश्लेषणम्
१० ११ १२
कु सु मे के मा र्त वं
शो रोः स्म दी नम्
कि प्र वो ऽपि वि ला सि नां
यि ता यि ता श्र णा र्पि तः
About

Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.