Loading data... On slow networks this could take a few minutes.
100%

उभयमेव वदन्ति मनीषिणः
समयवर्षितया कृतकर्मणाम् ।
बलनिषूदनमर्थपतिं च तं
श्रमनुदं मनुदण्डधरान्वयम् ॥

अन्वयः AI मनीषिणः, कृत-कर्मणाम् समय-वर्षितया, श्रम-नुदम् मनु-दण्डधर-अन्वयम् तम् बल-निषूदनम् अर्थ-पतिम् च उभयम् एव वदन्ति ।
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः) उभयमिति॥ मनस ईषिणो मनीषिणो विद्वांसः। पृषोदरादित्वात्साधुः। बलनिषूदनमिन्द्रम्। दण्डस्य धरो राजा मनुरिति यो दण्डधरः स एवान्वयः कूटस्थो यस्य तमर्थं पतिं दशरथं चेत्युभयमेव। समयेऽवसरे जलं धनं च वर्षतीति समयवर्षी। तस्य भावः समयवर्षिता तया हेतुना कृतकर्मणां स्वकर्मकारिणाम्। नुदतीति नुत्। इगुपधज्ञाप्रीकिरः कः (अष्टाध्यायी ३.२.१३५ ) इति कप्रत्ययः। श्रमस्य नुदं श्रमनुदम्। क्विबन्तत्वे नपुंसकलिङ्गेनोभयशब्देन सामानाधिकरण्यं न स्यादिति वदन्ति ॥
Summary AI The wise called him, a descendant of Manu the lawgiver who removed the fatigue of his subjects, both Indra and Kubera. This was because, like Kubera, he showered wealth at the right time upon those who served him, and like Indra, he destroyed his enemies.
सारांश AI विद्वान दशरथ को इंद्र के समान मानते हैं क्योंकि वे समय पर वर्षा करने वाले इंद्र की भांति कर्मठों को फल देते और अपराधियों को दंड देकर प्रजा के कष्ट दूर करते थे।
पदच्छेदः AI
उभयम्उभय (२.१) both
एवएव indeed
वदन्तिवदन्ति (√वद् कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. बहु.) they call
मनीषिणःमनीषिन् (१.३) The wise
समय-वर्षितयासमयवर्षिता (३.१) due to his showering (of wealth) at the proper time
कृत-कर्मणाम्कृतकर्मन् (६.३) of those who have rendered service
बल-निषूदनम्बलनिषूदन (२.१) Indra
अर्थ-पतिम्अर्थपति (२.१) Kubera
and
तम्तद् (२.१) him
श्रम-नुदम्श्रमनुद (२.१) the remover of fatigue
मनु-दण्डधर-अन्वयम्मनुदण्डधरअन्वय (२.१) the descendant of Manu, the wielder of the rod of justice
छन्दः द्रुतविलम्बितम् [१२: नभभर]
छन्दोविश्लेषणम्
१० ११ १२
मे न्ति नी षि णः
र्षि या कृ र्म णाम्
नि षू र्थ तिं तं
श्र नु दं नु ण्ड रा न्व यम्
About

Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.